Τραμπ: Απειλές δασμών και «τραύμα» στις ευρωατλαντικές σχέσεις

Ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, απέσυρε τις απειλές για επιβολή επιπλέον δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες αναφορικά με τη Γροιλανδία. Αυτή η εξέλιξη επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Ένωση να προχωρήσει στην επικύρωση της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ. Ωστόσο, η επιθετική ρητορική του Προέδρου Τραμπ επέφερε ένα σοβαρό «τραύμα» στις ήδη εύθραυστες ευρωατλαντικές σχέσεις, ενός πυλώνα της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης. Παρά την υποχώρηση από τις αρχικές απειλές, η δυσπιστία μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ έχει φτάσει σε νέα, ανησυχητικά επίπεδα. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τόνισε ότι η αλλαγή στη διεθνή τάξη δεν είναι απλώς σεισμική, αλλά και μόνιμη.

Ταυτόχρονα, ο Αμερικανός Πρόεδρος προσθέτει μια ακόμη πηγή αβεβαιότητας στην παγκόσμια οικονομία και τις διεθνείς αγορές, μια κατάσταση που έχει γίνει συχνό φαινόμενο κατά το πρώτο έτος της νέας του θητείας. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου, ο δείκτης οικονομικής πολιτικής αβεβαιότητας έφτασε τον Απρίλιο του προηγούμενου έτους στο υψηλότερο σημείο από το 2015, έπειτα από την εξαγγελία των «ανταποδοτικών» δασμών από τον Τραμπ στις 2 Απριλίου. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι ο γεωοικονομικός κατακερματισμός και ο γεωπολιτικός κίνδυνος έχουν αναδειχθεί σε σημαντικές πηγές οικονομικής αβεβαιότητας, περιορίζοντας την ανάπτυξη και εντείνοντας τις πιέσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Η αντιπαράθεση για τη Γροιλανδία αύξησε περαιτέρω την αβεβαιότητα, όπως αποδεικνύει το πρωτοφανές ράλι στην τιμή του χρυσού και άλλων πολύτιμων μετάλλων, τα οποία θεωρούνται ασφαλή επενδυτικά καταφύγια σε περιόδους κρίσης. Το ράλι του χρυσού έχει ξεπεράσει κατά πολύ προηγούμενες κορυφώσεις, ακόμη και αυτήν του 1979, κατά τη διάρκεια της δεύτερης πετρελαϊκής κρίσης. Η τιμή του χρυσού ενισχύθηκε κατά 15% από την αρχή του 2026, προσθέτοντας στην εκτίναξη του 64% του προηγούμενου έτους, με την τιμή του να φτάνει τα 5.000 δολάρια. Η αυξημένη αβεβαιότητα που βιώνουν οι επενδυτές είναι εμφανής από τη συνεχιζόμενη άνοδο του χρυσού, ακόμη και μετά την υποχώρηση του Τραμπ από την επιβολή δασμών και τις απειλές για τη Γροιλανδία.

Την Τετάρτη το μεσημέρι, πριν από την ομιλία του Αμερικανού Προέδρου στο Νταβός και τη συνάντησή του με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μάρκ Ρούτε, η τιμή του χρυσού είχε φτάσει σε νέο ρεκόρ, στα 4.887 δολάρια. Την Πέμπτη, παρά μια αρχική πτώση 1,2%, ο χρυσός συνέχισε την ανοδική του πορεία, φτάνοντας σε νέα υψηλά επίπεδα. Παρομοίως, η τιμή του ασημιού κατέγραψε νέα κορυφή, πλησιάζοντας τα 100 δολάρια ανά ουγκιά.

Το ράλι του χρυσού τροφοδοτήθηκε από τους δασμούς του Τραμπ, καθώς και τις απειλές του κατά της ανεξαρτησίας της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed). Αυτές οι απειλές απέκτησαν νέα διάσταση στις αρχές του 2026, με την άσκηση ποινικής δίωξης κατά του επικεφαλής της Fed, Τζερόμ Πάουελ, για υπερβάσεις στη δαπάνη έργων ανακαίνισης στα κεντρικά κτίρια της τράπεζας στην Ουάσιγκτον.

Ο χρυσός έχει αναδειχθεί ως η κύρια εναλλακτική επιλογή για επενδυτές που μειώνουν την έκθεσή τους στο δολάριο. Το δολάριο υποτιμήθηκε την περασμένη εβδομάδα περίπου 1% έναντι του ευρώ και άλλων νομισμάτων. Οι πωλήσεις αμερικανικών ομολόγων οδήγησαν σε αύξηση των αποδόσεων, με τις 10ετείς να προσεγγίζουν το 4,3% και τις 30ετείς το 4,9%. Αυτό ενισχύει τη δυναμική ταχείας αύξησης του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ, με τον οίκο πιστοληπτικής αξιολόγησης Scope να προβλέπει ότι θα φτάσει στο 140% του ΑΕΠ έως το 2030. Την Τρίτη καταγράφηκε η μεγαλύτερη τριμηνιαία πτώση των αμερικανικών μετοχών, αν και η αγορά ανέκαμψε από την Τετάρτη, χάρη στο φαινόμενο TACO (Trump Always Chicken Out) Trade.

Η επίπτωση των δασμών στην παγκόσμια οικονομία περιορίστηκε χάρη στην υποχώρηση των ΗΠΑ από τις αρχικές ανακοινώσεις για πολύ μεγάλες επιβαρύνσεις (που πιθανότατα αποτέλεσαν διαπραγματευτική τακτική), καθώς και στην αντιστάθμιση του αρνητικού αντίκτυπου από τις σημαντικές επενδύσεις στην τεχνολογία, ιδιαίτερα την τεχνητή νοημοσύνη, τη μείωση των επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες και τα μέτρα δημοσιονομικής στήριξης. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΔΝΤ, το παγκόσμιο ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί κατά 3,3% το 2025, όσο και το 2024, ενώ παρόμοιος ρυθμός αναμένεται και για το 2026. Ωστόσο, η απουσία των δασμών και της αβεβαιότητας που προκαλούν οι πολιτικές των ΗΠΑ θα επέτρεπαν καλύτερες προοπτικές ανάπτυξης.