Το Ντονμπάς στο επίκεντρο: Η μάχη για την ανατολική Ουκρανία
ΗΠΑ, Ρωσία και Ουκρανία κοντά σε συμφωνία για την εδαφική ακεραιότητα, με το Ντονμπάς να παραμένει το αγκάθι.
Η διαμάχη για την ανατολική ουκρανική περιοχή του Ντονμπάς βρίσκεται στο επίκεντρο των συνομιλιών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ρωσίας και Ουκρανίας, με τις τρεις δυνάμεις να συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι το εδαφικό ζήτημα αποτελεί το κύριο αντικείμενο διαπραγματεύσεων. Η πρώτη τριμερής συνάντηση μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022, που πραγματοποιήθηκε στο Άμπου Ντάμπι, ανέδειξε την κρισιμότητα της κατάστασης.
Οι δηλώσεις πριν από τη συνάντηση δεν προμηνύουν εύκολες λύσεις. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι τόνισε ότι «όλα περιστρέφονται γύρω από το ανατολικό τμήμα της χώρας μας, γύρω από τη γη», υπογραμμίζοντας τη σταθερή θέση του Κιέβου να μην παραχωρήσει εδάφη, παρά τις πιέσεις. Από την πλευρά της Ρωσίας, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ, μετά από συνάντηση με τον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ, κατέστησε σαφές ότι η Μόσχα δεν προτίθεται να υποχωρήσει, προειδοποιώντας ότι ένας μακροπρόθεσμος διακανονισμός είναι αδύνατος «χωρίς επίλυση του εδαφικού ζητήματος». Η Ρωσία, όπως τόνισε, θα συνεχίσει να επιδιώκει τους στόχους της «στο πεδίο της μάχης».
Τι είναι όμως το Ντονμπάς; Πρόκειται για την ονομασία των δύο πλούσιων σε άνθρακα ανατολικών ουκρανικών περιφερειών, του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ. Ιστορικά, αποτέλεσαν τη βιομηχανική καρδιά της Ουκρανίας, με ισχυρή χαλυβουργική παραγωγή, ανεπτυγμένες μεταφορικές υποδομές και πρόσβαση στη Θάλασσα του Αζόφ. Επιπλέον, διαθέτει εύφορα αγροτικά εδάφη και σημαντικά ορυκτά αποθέματα, στοιχεία που προσδίδουν στη στρατηγική και οικονομική της σημασία.
Γιατί η Ρωσία διεκδικεί το Ντονμπάς; Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει αμφισβητήσει την κυριαρχία της Ουκρανίας, θεωρώντας ότι Ουκρανοί και Ρώσοι ανήκουν σε μια ενιαία «ιστορική Ρωσία». Έχει κατηγορήσει το Κίεβο για «γενοκτονία» ρωσόφωνων πληθυσμών, χωρίς ωστόσο να παρουσιάζει αποδείξεις. Ιστορικά, το Ντονμπάς ήταν η πλέον «ρωσική» περιοχή της Ουκρανίας, με υψηλό ποσοστό ρωσόφωνων, και εκεί ξεκίνησε το 2014 η προσπάθεια αποσταθεροποίησης από τη Μόσχα.
Η σύγκρουση ξεκίνησε πριν από 12 χρόνια, όταν η Ρωσία προσάρτησε τη χερσόνησο της Κριμαίας και άρχισε να στηρίζει φιλορώσους αυτονομιστές στο Ντονμπάς, βοηθώντας τους να καταλάβουν τμήματα των περιφερειών Ντονέτσκ και Λουχάνσκ. Παρά τις αρχικές ρωσικές αρνήσεις, ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και ουκρανικές αρχές επιβεβαίωναν την παροχή οπλισμού, πληροφοριών και στρατιωτικής υποστήριξης από τη Ρωσία. Ο πόλεμος στο Ντονμπάς, ο οποίος άφησε πίσω του περίπου 14.000 νεκρούς, παρέμενε για χρόνια κάτω από τα ραντάρ. Τον Φεβρουάριο του 2022, ο Πούτιν αναγνώρισε τις «Λαϊκές Δημοκρατίες» του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ, λίγο πριν εξαπολύσει πλήρη εισβολή στην Ουκρανία.