Η συμβολική πράξη στο Λονδίνο: Η σημαία του Ιράν και η διχασμένη ταυτότητα
Από το λιοντάρι και τον ήλιο στο "Αλλάχ Ακμπάρ" - Πώς η αλλαγή της ιρανικής σημαίας σηματοδοτεί τη σύγκρουση μεταξύ εθνικής ιστορίας και θεοκρατικής επανάστασης.
Μια συμβολική πράξη στο Λονδίνο, όπου Ιρανός διαδηλωτής σκαρφάλωσε στην πρεσβεία της χώρας του και αντικατέστησε την επίσημη σημαία με την προ-1979 εκδοχή της, φέρνει στο προσκήνιο την βαθιά ιδεολογική και πολιτική διάσταση του συμβολισμού στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Η αλλαγή της σημαίας μετά την επανάσταση του 1979 δεν ήταν μια απλή αισθητική τροποποίηση, αλλά σηματοδότησε την μετάβαση από ένα έθνος-κράτος της μοναρχίας σε ένα θεοκρατικό καθεστώς, με κάθε λεπτομέρεια να φέρει το δικό της βαρύ φορτίο.
Το κεντρικό σύμβολο της σημαίας του Ιράν υπέστη ριζική μεταμόρφωση. Πριν από το 1979, κοσμούσε το κέντρο το Λιοντάρι και ο Ήλιος, σύμβολο με βαθιές ρίζες στην ιστορία, που παρέπεμπε στη βασιλική εξουσία, την ισχύ, την περσική ταυτότητα και την προϊσλαμική κληρονομιά. Αποτελούσε δείκτη κρατικής συνέχειας και εθνικής ιστορίας. Αντιθέτως, μετά το 1979, το σύμβολο αυτό αντικαταστάθηκε από ένα στυλιζαρισμένο ισλαμικό έμβλημα, που συνδυάζει τη λέξη «Αλλάχ» με ημικύκλια και ένα ξίφος. Πρόκειται για ένα καθαρά θεολογικό σύμβολο, σχεδιασμένο να προβάλλει το δόγμα εξουσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η αντίθεση στα μηνύματα που εκπέμπουν οι δύο σημαίες είναι χαώδης. Η παλιά σημαία δήλωνε “κράτος, έθνος, ιστορική συνέχεια”, ενώ η νέα εκπέμπει “θρησκεία, επανάσταση, ιδεολογική ρήξη”. Η μετάβαση είναι ξεκάθαρα από την κοσμική εθνική ταυτότητα στην θεοκρατική νομιμοποίηση.
Ακόμη και οι επιγραφές στα χρώματα της σημαίας φέρουν διαφορετικό βάρος. Στην παλιά σημαία, οι πράσινες, λευκές και κόκκινες λωρίδες ήταν “καθαρές”, χωρίς γραπτό περιεχόμενο. Στη σύγχρονη, στα όρια του λευκού με το πράσινο και το κόκκινο, επαναλαμβάνεται 22 φορές η φράση «Αλλάχου Άκμπαρ», παραπέμποντας στην 22η ημέρα του μήνα Μπαχμάν, την ημερομηνία νίκης της Ισλαμικής Επανάστασης. Η σημαία εδώ λειτουργεί ως μόνιμο επαναστατικό μανιφέστο.
Η νέα σημαία διαγράφει συνειδητά την προϊσλαμική και μοναρχική ιστορία του Ιράν. Η Ισλαμική Δημοκρατία επιδίωξε ρήξη με ό,τι προϋπήρχε, και η αλλαγή της σημαίας υπήρξε μία από τις πρώτες και πιο συμβολικές πράξεις αυτής της προσπάθειας.
Σήμερα, η σύγχρονη σημαία ταυτίζεται πλήρως με το καθεστώς και τους θεσμούς του. Η παλιά σημαία, με το λιοντάρι, χρησιμοποιείται πλέον από την εξόριστη αντιπολίτευση, τους υποστηρικτές της μοναρχίας, αλλά και από διαδηλωτές που επιθυμούν να εκφράσουν την απόρριψή τους στη θεοκρατία, χωρίς απαραίτητα να υποστηρίζουν την επιστροφή στον Σάχη. Έχει μετατραπεί σε σύμβολο αντι-καθεστωτικής ταυτότητας.
Η διαφορά μεταξύ των δύο σημαιών δεν είναι απλώς γραφιστική, αλλά πολιτική και ιδεολογική. Η μία μιλά για το Ιράν ως έθνος με ιστορία, ενώ η άλλη για το Ιράν ως επανάσταση με αποστολή. Και αυτός είναι ο λόγος που, στους δρόμους του Ιράν, η παλιά σημαία επανεμφανίζεται, όχι ως νοσταλγία, αλλά ως άρνηση του παρόντος καθεστώτος.