Η Μαριάμ Ρατζαβί και η αντίσταση για ένα νέο Ιράν
Μια εμβάθυνση στην πορεία και τη στρατηγική του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν, που προβάλλει ως εναλλακτική λύση στο θεοκρατικό καθεστώς.
Η Μαριάμ Ρατζαβί ανήκει στη γενιά που πίστεψε αρχικά ότι η Ιρανική Επανάσταση του 1979 θα οδηγούσε σε ένα πλουραλιστικό μετα-μοναρχικό σύστημα. Η ελπίδα αυτή εξανεμίστηκε γρήγορα, καθώς η σύγκρουση μεταξύ του νέου θεοκρατικού καθεστώτος και των ισλαμοαριστερών οργανώσεων υπήρξε βίαιη και αμείλικτη.
Η ίδια εντάχθηκε από νωρίς στο κίνημα των Mujahedin-e Khalq (MEK), το οποίο βρέθηκε στο στόχαστρο του καθεστώτος Χομεϊνί. Μαζικές εκτελέσεις, φυλακίσεις και διώξεις ανάγκασαν την ηγεσία του MEK να εγκαταλείψει τη χώρα. Η Ρατζαβί ακολούθησε τον δρόμο της εξορίας, αρχικά στη Γαλλία, έπειτα στο Ιράκ, και επέστρεψε στην Ευρώπη μετά το 2003.
Η Ρατζαβί δεν δρα μόνη, αλλά εκφράζει το Εθνικό Συμβούλιο Αντίστασης του Ιράν (NCRI), έναν ευρύ πολιτικό σχηματισμό με σαφή ιεραρχία, δομή και στρατηγικό σχεδιασμό, όπου το MEK αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του. Πρόκειται για ένα κλειστό, πειθαρχημένο και εξαιρετικά οργανωμένο δίκτυο, με πολυετή εμπειρία στην παρανομία, στην επιβίωση υπό διωγμό και στη διεθνή πολιτική πίεση. Αυτό το χαρακτηριστικό της οργανωτικής συνοχής είναι που το διαφοροποιεί από άλλες εξόριστες αντιπολιτεύσεις.
Όσον αφορά τη χρηματοδότηση, το τοπίο είναι προσεκτικά θολό. Η Ρατζαβί και το NCRI υποστηρίζουν ότι χρηματοδοτούνται από την ιρανική διασπορά, μέσω δωρεών και εκστρατειών υποστήριξης. Δεν υπάρχουν αποδείξεις άμεσης κρατικής χρηματοδότησης από δυτικές κυβερνήσεις. Ωστόσο, η παρουσία πρώην υψηλόβαθμων δυτικών αξιωματούχων σε εκδηλώσεις της, ιδίως από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, υποδηλώνει πολιτική ανοχή και έμμεση στήριξη. Για τη Δύση, η Ρατζαβί λειτουργεί ως θεσμικά «χρήσιμη» αντιπολίτευση: οργανωμένη, προβλέψιμη, και απόλυτα εχθρική προς την Τεχεράνη.
Σε σύγκριση με τους απογόνους του τελευταίου Σάχη, με πιο προβεβλημένο τον Ρεζά Παχλαβί, οι οποίοι διαθέτουν αναγνωρισιμότητα αλλά όχι μηχανισμό, η Ρατζαβί φαίνεται πιο «έτοιμη». Ενώ οι βασιλικοί απόγονοι εκφράζουν νοσταλγία και δεν διαθέτουν κόμμα, δίκτυο ή πειθαρχημένη βάση, η Ρατζαβί εμφανίζεται με σχέδιο μετάβασης, δεκαετές πολιτικό πρόγραμμα, σαφή θεσμική πρόταση και έτοιμο διοικητικό κορμό. Δεν υπόσχεται επιστροφή στο παρελθόν, αλλά ρήξη με αυτό.
Το βασικό πρόβλημα παραμένει η κοινωνική νομιμοποίηση εντός του Ιράν. Το MEK δεν διαθέτει ευρεία λαϊκή αποδοχή και φέρει ιστορικά τραύματα, ειδικά από την περίοδο της συνεργασίας του με το Ιράκ στον πόλεμο της δεκαετίας του ’80. Ωστόσο, σε ένα σενάριο απότομης κατάρρευσης του καθεστώτος, η πολιτική δεν θα κριθεί μόνο από τη δημοφιλία, αλλά από την ετοιμότητα. Η Μαριάμ Ρατζαβί ενδέχεται να μην είναι η πιο αγαπητή επιλογή για το Ιράν, αλλά είναι η πιο οργανωμένη. Σε ένα σύστημα που μπορεί να καταρρεύσει απότομα, αυτό το στοιχείο ίσως αποδειχθεί καθοριστικό. Σε περίπτωση κενού εξουσίας, εκείνη δεν θα το αναζητά – θα βρίσκεται ήδη εκεί.