Η συναισθηματική σχέση των φοιτητών με την τεχνητή νοημοσύνη
Νέα δεδομένα αποκαλύπτουν πως φοιτητές στρέφονται σε εργαλεία όπως το ChatGPT για συναισθηματική υποστήριξη, εν μέσω αυξανόμενης μοναξιάς στα πανεπιστήμια.
Τρία χρόνια μετά την εμφάνιση του ChatGPT, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως σε θέματα λογοκλοπής και παραγωγικότητας. Ωστόσο, αναπτύσσεται παράλληλα ένα λιγότερο προβεβλημένο φαινόμενο: η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) ως υποκατάστατο θεραπευτή ή συναισθηματικού συνομιλητή.
Ειδικοί επισημαίνουν ότι όταν οι φοιτητές νιώθουν πως μια μηχανή τους «θυμάται» ενώ οι άνθρωποι τους αγνοούν, αυτό υποδεικνύει μια θεμελιώδη ρήξη στη σχέση τους με το εκπαιδευτικό σύστημα και τη μέριμνα που οφείλει να λαμβάνουν από το πανεπιστήμιο. Τα ερευνητικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι η συναισθηματική χρήση της ΤΝ από φοιτητές δεν είναι περιθωριακή, αλλά αναπτύσσεται σε ένα περιβάλλον αυξημένης μοναξιάς, ψυχικής επιβάρυνσης και έλλειψης ανθρώπινης διαθεσιμότητας στα πανεπιστήμια.
Η Agnieszka Piotrowska, ακαδημαϊκός και ψυχαναλυτική σύμβουλος ζωής, αναφέρει πως ένας μεταπτυχιακός φοιτητής τής εκμυστηρεύτηκε, σχεδόν απολογητικά, ότι απευθύνεται στο ChatGPT «ως συναισθηματικό δεκανίκι», καθώς ένιωθε ότι τον κατανοούσε καλύτερα από τον θεραπευτή του. Η απάντησή του ήταν απλή: «Με θυμάται – τα προβλήματά μου, τις ιστορίες μου». Η Piotrowska σημειώνει μια αδιόρατη αμηχανία, προσθέτοντας ότι ίσως η συζήτηση ήταν εφικτή λόγω της ψυχανάλυσης ως πεδίου της ακαδημαϊκής της ενασχόλησης.
«Οι φοιτητές, υποτίθεται, δεν πρέπει να αναπτύσσουν συναισθηματικούς δεσμούς με λογισμικό. Οι πανεπιστημιακοί, αντίστοιχα, υποτίθεται ότι δεν αναγνωρίζουν τη μοναξιά που καθιστά τέτοιους δεσμούς νοητούς. Κι όμως, αυτή είναι η πραγματικότητα», καταλήγει.
Για την αποφυγή παρεξηγήσεων, δεν χρησιμοποιούν όλοι οι φοιτητές την ΤΝ με αυτόν τον τρόπο. Ωστόσο, για κάποιους, η εκμυστήρευση προσωπικών σκέψεων, η αναζήτηση παρηγοριάς και οι ερωτήσεις που ντρέπονται να απευθύνουν σε συμφοιτητές, διδάσκοντες ή συμβούλους ψυχικής υγείας, καθιστούν την ΤΝ ένα εφικτό, αν όχι ακαταμάχητο, «συναισθηματικό δεκανίκι».
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, φαίνεται να μην είναι η προσφυγή σε μια «μηχανή», αλλά η έλλειψη ανθρώπινης προσοχής που ωθεί προς αυτήν, καθώς και το επίμονο αίσθημα ντροπής που συνοδεύει την αλληλεπίδραση με την ΤΝ.
Σύμφωνα με μεγάλη έρευνα του King’s College London (2024), οι σοβαρές δυσκολίες ψυχικής υγείας στους προπτυχιακούς φοιτητές έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί σε σχέση με την περίοδο 2016–17. Η φοιτητική μοναξιά έχει αυξηθεί παρόμοια, με σχεδόν τα τρία τέταρτα των ερωτηθέντων να δηλώνουν ότι νιώθουν μοναξιά στο πανεπιστήμιο, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό αναφέρει ότι δεν έχει κανέναν στενό φίλο.
Σε αυτό το κοινωνικό και συναισθηματικό περιβάλλον, η ιδέα της «συντροφικότητας» μέσω ΤΝ καθίσταται εφικτή, αν όχι ακαταμάχητη. Καθίσταται σαφές ότι τα πανεπιστημιακά ιδρύματα οφείλουν να διευρύνουν την οπτική τους πέρα από τη μονοδιάστατη εμμονή με τη λογοκλοπή.
