Η Ευρώπη στο επίκεντρο μιας σπάνιας ολικής έκλειψης Ηλίου

Περισσότερα από 25 χρόνια έχουν περάσει από την τελευταία φορά που η ηπειρωτική Ευρώπη παρακολούθησε ολική έκλειψη Ηλίου. Το 1999, τον Αύγουστο, η Σελήνη είχε κρύψει τον Ήλιο, σκοτεινιάζοντας στιγμιαία τον ουρανό σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης. Τώρα, 27 χρόνια αργότερα, ένα τέτοιο ουράνιο θέαμα επιστρέφει, με τη μεσογειακή μας γειτόνισσα, την Ισπανία, να αναδεικνύεται σε πρωταγωνίστρια.

Το αστρονομικό αυτό γεγονός θα ξεκινήσει το ταξίδι του από τη βόρεια Ρωσία, θα διασχίσει τον Αρκτικό Ωκεανό και την ανατολική Γροιλανδία, θα κορυφωθεί ανοιχτά της Ισλανδίας και θα φτάσει στη βόρεια Ισπανία λίγο πριν τη δύση του Ηλίου. Στην Ισπανία, οι ουρανοί θα προσφέρουν ένα θέαμα διάρκειας ενός λεπτού και 50 δευτερολέπτων, όπου η Σελήνη θα καλύψει πλήρως τον Ήλιο. Σε άλλες περιοχές, όπως η βόρεια Αμερική, η δυτική Αφρική και τμήματα της Ευρώπης, η έκλειψη θα είναι ορατή ως μερική. Στη χώρα μας, συγκεκριμένα σε βορειοδυτικές περιοχές όπως η Κέρκυρα, η Ηγουμενίτσα, η Κόνιτσα, η Καστοριά και η Φλώρινα, η μερική έκλειψη θα είναι πρακτικά ανεπαίσθητη λόγω του μικρού ποσοστού κάλυψης.

Η φετινή ολική έκλειψη Ηλίου είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς πρόκειται για την πρώτη στην Ισπανία από το 1905 και στην Ισλανδία από το 1954. Το επόμενο μεγάλο αστρονομικό ραντεβού για την Ευρώπη θα είναι στις 2 Αυγούστου 2027. Τότε, τμήματα της νότιας Ισπανίας, καθώς και περιοχές όπως το Μαρόκο, η Αλγερία, η Τυνησία, η Λιβύη, η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία, θα βρεθούν στο μονοπάτι της ολικότητας. Εν τω μεταξύ, η νότια Ελλάδα θα έχει την ευκαιρία να παρατηρήσει ένα σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό μερικής έκλειψης το 2027.

Η Φιόρη Μεταλληνού, αστροφυσικός στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και εθνική συντονίστρια διάχυσης της Αστρονομίας για την Ελλάδα, εξηγεί την αξία αυτών των γεγονότων. “Οι ολικές εκλείψεις, όπως αυτή που θα συμβεί στη Μεσόγειο, προσφέρουν στους επιστήμονες, ιδιαίτερα στη νότια Ευρώπη και την Ελλάδα, πολύτιμες ευκαιρίες για τη μελέτη της ηλιακής κορώνας”, αναφέρει. “Όταν ο Ήλιος σκοτεινιάζει, μπορούμε να παρατηρήσουμε την εξώτερη ατμόσφαιρά του, τη λεγόμενη ηλιακή κορώνα, η οποία αποκαλύπτεται. Μελετώντας τη σύσταση και τις διεργασίες της, μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ηλιακή δράση και να συγκρίνουμε τα ευρήματα με άλλες εκλείψεις”.

Επαγγελματίες και ερασιτέχνες αστρονόμοι από την Ελλάδα, όπως μέλη του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας, έχουν ήδη αρχίσει να προγραμματίζουν τα ταξίδια τους στην Ισπανία, προκειμένου να μη χάσουν αυτό το μοναδικό θέαμα.

Στις 17 Φεβρουαρίου 2026, ένα άλλο αστρονομικό φαινόμενο θα λάβει χώρα: μια δακτυλιοειδής έκλειψη Ηλίου. Σε αυτή την περίπτωση, η Σελήνη θα περάσει μπροστά από τον Ήλιο, αλλά δεν θα τον καλύψει πλήρως, αφήνοντας ένα φωτεινό δακτύλιο γύρω από τη σκοτεινή Σελήνη. Αυτή η έκλειψη θα είναι ορατή μόνο στην Ανταρκτική, ενώ μερική έκλειψη θα παρατηρηθεί από τη νότια Αφρική και τμήματα της Αργεντινής και της Χιλής.

Παρόλο που η κορύφωση της ηλιακής δραστηριότητας αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί το 2025, η ηλιακή δραστηριότητα παραμένει υψηλή και το 2026. Αυτό συνεπάγεται ότι θα συνεχίσουμε να βλέπουμε εντυπωσιακά Σέλας, κυρίως στις βόρειες χώρες.

Ένα λιγότερο γνωστό αστρονομικό στοιχείο είναι ότι οι ηλιακές εκλείψεις συμβαίνουν πάντα περίπου δύο εβδομάδες πριν ή μετά από μια σεληνιακή έκλειψη. Ως εκ τούτου, και οι δύο ηλιακές εκλείψεις του 2026 θα ακολουθηθούν από σεληνιακές εκλείψεις.

Το πρωί της 3ης Μαρτίου 2026, μια ολική έκλειψη Σελήνης θα μετατρέψει τη Σελήνη σε ένα θέαμα με απόκοσμες πορτοκαλί αποχρώσεις, γνωστό και ως “ματωμένη Σελήνη”. Καθώς η Γη παρεμβάλλεται μεταξύ Ήλιου και Σελήνης, η σκιά της καλύπτει πλήρως την επιφάνεια της Σελήνης. Το φως του Ήλιου, περνώντας μέσα από την ατμόσφαιρα της Γης, διασκορπίζει τα μπλε μήκη κύματος, ενώ τα κόκκινα και πορτοκαλί μήκη κύματος διεισδύουν και φτάνουν στη Σελήνη, χαρίζοντάς της μια χάλκινη λάμψη. Αυτή η ολική έκλειψη Σελήνης θα είναι ορατή σε μεγάλο μέρος της Βόρειας και Νότιας Αμερικής, στον Ειρηνικό, καθώς και σε εκτεταμένα τμήματα της Ασίας και της Ωκεανίας.

Τέλος, από τις 27 έως τις 28 Αυγούστου 2026, θα πραγματοποιηθεί μια μερική έκλειψη Σελήνης, η οποία θα είναι καλύτερα ορατή από περιοχές της Αφρικής, της Ευρώπης (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας) και της Ασίας. Στην Αθήνα, το φαινόμενο θα είναι ορατό στις 6:50 το πρωί της 28ης Αυγούστου 2026.