Η Ακαδημία Αθηνών εορτάζει 100 χρόνια: Δέσμευση στο μέλλον, γέφυρα γνώσης και πολιτισμού
Επετειακή συνεδρία με παρόντες τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την Υπουργό Παιδείας, που τόνισαν τον κρίσιμο ρόλο του θεσμού για την εθνική πρόοδο
Η Ακαδημία Αθηνών τίμησε την επέτειο συμπλήρωσης 100 ετών από την ίδρυσή της με μια λαμπρή πανηγυρική συνεδρία την Τετάρτη, 18 Μαρτίου 2026, στην Αίθουσα Τελετών του Μεγάρου της. Την εκδήλωση άνοιξε με χαιρετισμό ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, ενώ παρούσα ήταν και η Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, κ. Σοφία Ζαχαράκη.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κ. Τασούλας, χαρακτήρισε την Ακαδημία Αθηνών ως «ισχυρό κόμβο μεταξύ του παρελθόντος και του μέλλοντος», τονίζοντας την ιδιαίτερη σημασία της εγγύτητας της με την Ακαδημία του Πλάτωνος. «Η συμβολική της βαρύτητα να μεταβολίσει αυτή την κληρονομιά στη σύγχρονη πνευματική ευθύνη» μπορεί να προσφέρει «στη χώρα μας και στους ανθρώπους γύρω μας και ιδιαίτερα στους νέους περισσότερες δυνατότητες από εκείνες που είχαμε εμείς», εστιάζοντας στην «παιδεία και τη γνώση που χτίζει ήθος και αυτοπεποίθηση κι είναι η δύναμη που κατακτά, διασφαλίζει και κατοχυρώνει το μέλλον μιας κοινωνίας». Αναφερόμενος στις αρχές που τέθηκαν το 1926 από τον τότε υπουργό Παιδείας Δημήτριο Αιγινίτη, ο κ. Τασούλας υπογράμμισε ότι η Ακαδημία έχει γίνει θεσμός που αποδεικνύει καθημερινά πως «η γνώση χρειάζεται κοινότητα ακροατήριο». Εξήρε το ερευνητικό έργο της Ακαδημίας σε ποικίλους τομείς, τις καινοτόμες δράσεις, τα συμπόσια, τα βραβεία και τις υποτροφίες που στοχεύουν στην «ενθάρρυνση νέων επιστημόνων, ερευνητών και δημιουργών». Ιδιαίτερη μνεία έκανε στο μνημόνιο συνεργασίας της Ακαδημίας με τη Βουλή των Ελλήνων, που ενισχύει την εξωστρέφεια του θεσμού.
«Με τις χρήσιμες αλλαγές στο καταστατικό του Ιδρύματος προετοιμάζεται για τη νέα εποχή μία εποχή μεγαλύτερης εξωστρέφειας και επαφής με την κοινωνία», δήλωσε ο κ. Τασούλας, επιβεβαιώνοντας την αποστολή της Ακαδημίας ως «γέφυρας ανάμεσα στην επιστήμη και την κοινωνία», ενός θεσμού που «εξηγεί, διαφωτίζει, καθοδηγεί, προστατεύει από τον επιστημονικό αναλφαβητισμό». Συνδέοντας την εκδήλωση με την επέτειο του θανάτου του Οδυσσέα Ελύτη, επεσήμανε ότι το έργο της Ακαδημίας ευθυγραμμίζεται με την ανάγκη το κοινό αίσθημα να συμπίπτει με εκείνο των αρίστων. «Όσο υπάρχουν θεσμοί όπως η ακαδημία που υπερασπίζονται τη γλώσσα και ποιητές που την αναγεννούν, θεσμοί, που μελετούν τον ορατό κόσμο και ποιητές που τον υπερβαίνουν, η Ελλάδα θα ακούγεται και στα επόμενα 100 χρόνια της Ακαδημίας Αθηνών», κατέληξε.
Η Υπουργός Παιδείας, κα Ζαχαράκη, τόνισε ότι η Ακαδημία προσφέρει «όλα αυτά τα οποία έχουν τόσο ανάγκη οι άνθρωποι: το προσωπικό αποτύπωμα, το πρότυπο, την έμπνευση των ανθρώπων που τόσα χρόνια και μες στην Ακαδημία Αθηνών έχουν προσδώσει ο καθένας με την επιστήμη του». Αναφερόμενη στην προσπάθεια εξωστρέφειας και διεθνοποίησης, δήλωσε ότι το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα «συνεχίζει να υπηρετεί τον ίδιο κρίσιμο ρόλο να συνδέει την επιστήμη, τον πολιτισμό και την κοινωνία, ενώ παράλληλα να παράγει σημαντικό ερευνητικό έργο συμβάλλοντας στην κατανόηση και την αντιμετώπιση σύγχρονων προκλήσεων», όπως η «τεχνολογική εξέλιξη στην τεχνητή νοημοσύνη, η κλιματική κρίση, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η ανάγκη προστασίας της πολιτιστικής μας κληρονομιάς». Σχετικά με τους βραβευθέντες, τόνισε ότι «όλοι τους από διαφορετικές διαδρομές υπηρετούν τη ζωντανή σχέση μεταξύ γνώσης και πολιτισμού» και της κοινωνίας. Η κα Ζαχαράκη έκλεισε λέγοντας ότι «η μεγάλη κληρονομιά της Αθήνας είναι ο διάλογος», ο οποίος παραμένει «πιο αναγκαίος, πιο επίκαιρος από ποτέ», διότι αφορά «τον τρόπο με τον οποίο συνυπάρχουμε ως κοινωνία», αρχές στις οποίες η Ακαδημία Αθηνών «καλείται να συνεχίσει να συμβάλλει στον επόμενο αιώνα της πορείας της ως ζωντανός πυρήνας επιστημονικής σκέψης, έρευνας και δημιουργίας».
Την κεντρική ομιλία εκφώνησε ο Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, κ. Νικηφόρος Διαμαντούρος, με θέμα: «Εκατό χρόνια Ακαδημίας: Από την ιστορία στο μέλλον. Ιστορική συνέχεια και κέντρο αξιών, σε διάλογο με την κοινωνία». Ο κ. Διαμαντούρος ανέτρεξε στην ιστορία και το έργο της εκατονταετηρίδας, που ιδρύθηκε χάρη στην πρωτοβουλία του Ελευθερίου Βενιζέλου. «Η Ακαδημία διέσχισε πολέμους, πολιτικές μεταβολές, κοινωνικές ανακατατάξεις, διατηρώντας αδιάσπαστη τη θεσμική της συνέχεια», υπογραμμίζοντας ότι η αξία της «δεν εξαντλήθηκε στην παραγωγή γνώσης, αλλά εκφράστηκε ουσιαστικά στη διαφύλαξη της ποιότητας του δημοσίου λόγου και στην υπεράσπιση των πνευματικών κριτηρίων», ως διαχρονικός θεσμός.
Παρουσιάζοντας τις μελλοντικές δράσεις της Ακαδημίας, όπως η συναυλία στο Μέγαρο Μουσικής με τον Λεωνίδα Καβάκο για την Ημέρα της Ευρώπης, ο κ. Διαμαντούρος ανέλυσε τους πέντε πυλώνες δράσης της: α) λογοδοσία, εμπιστοσύνη και ανθρώπινα δικαιώματα, β) παιδεία ως μακροπρόθεσμη εθνική επένδυση με έμφαση στην κριτική σκέψη, γ) δημογραφικό και ενσωμάτωση μεταναστευτικού δυναμικού, δ) κλιματική κρίση και βελτίωση της ποιότητας ζωής, και ε) Τεχνητή Νοημοσύνη, που επιφέρει ηθικά διλήμματα και θεσμικές προκλήσεις. «Η Ακαδημία Αθηνών εισέρχεται στη νέα εκατονταετία της για να επιβεβαιώσει το ρόλο της ως θεσμός που όχι απλώς παρατηρεί, αλλά εμπνέει και κατευθύνει», λειτουργώντας με «νηφάλια σκέψη και τεκμηρίωση μακροπρόθεσμα», εφαρμόζοντας τα νέα δεδομένα και αναδεικνύοντας «τη σημασία του πολιτισμού και της γνώσης».
Ο Γενικός Γραμματέας της Ακαδημίας, κ. Αντώνιος Ρεγκάκος, στην ομιλία του με θέμα «Το τελευταίο καταφύγιο της επιστήμης και ο πλέον ανεξάρτητος θεσμός του κράτους, μια επίκαιρη ιδέα της Ακαδημίας», παρουσίασε την έννοια της Ακαδημίας, ανατρεχοντας στην ιστορία της φιλοσοφίας της επιστήμης, την παραγωγή γνώσης και την καλλιέργεια της σκέψης. Υπογράμμισε τον δημόσιο χαρακτήρα, τη σύνδεση με την ελευθερία της έρευνας και του στοχασμού, καθώς και την εμβάθυνση των θεσμών και της κοινωνίας. Εστιάζοντας στην προσέγγιση του Αλεξάντερ φον Χούμπολτ, ανέφερε ότι ο ίδιος έθεσε τα θεμέλια για την ανεξαρτησία του θεσμού, όσον αφορά τον θεωρητικό στοχασμό και την ερευνητική δράση, συνδέοντάς τον ταυτόχρονα με τις ανάγκες της κοινωνίας και της Πολιτείας. «Αυτή η σχέση της Ακαδημίας ως θεματοφύλακα των αξιών της γνώσης και της επιστήμης, αλλά και της ηθικής και των αξιών, όχι μόνον μίας κοινωνίας, αλλά και σε οικουμενικό βαθμό», είναι επίκαιρη στις τωρινές συνθήκες, όπου «κράτη και πανεπιστήμια πιέζονται από τη γραφειοκρατία και τις ψηφιακές πλατφόρμες, που κινδυνεύουν να μετατρέψουν την εποχή μας όλο και περισσότερο σε έναν “Σκοτεινό Διαφωτισμό”».
Η τελετή ολοκληρώθηκε με την απονομή του Αριστείο των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών έτους 2026 στον συνθέτη κ. Σταύρο Ξαρχάκο. Στη συνέχεια, απονεμήθηκε το Βραβείο Εθνικής Παλιγγενεσίας έτους 2026, του Ιδρύματος Κώστα & Ελένης Ουράνη, εξ ημισείας στον Ομότιμο Καθηγητή του ΤΘΣ του ΕΚΠΑ κ. Βάλτερ Πούχνερ και στον ιστορικό κ. Δημήτρη Μπαχάρα.