Ανακαλύφθηκε η Συλλογή Χόιερ: Φωτογραφίες από την εκτέλεση στην Καισαριανή και η ίδρυση Εθνικού Φωτογραφικού Αρχείου

Με την παρουσίαση συγκλονιστικών φωτογραφιών από τη Συλλογή Χόιερ, μεταξύ των οποίων και τρεις από τις δραματικότερες στιγμές της εκτέλεσης των 200 Ελλήνων στην Καισαριανή από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής την Πρωτομαγιά του 1944, και με την αναγγελία ίδρυσης Εθνικού Φωτογραφικού Αρχείου, πραγματοποιήθηκε συνέντευξη Τύπου στο αμφιθέατρο του ΥΠΠΟ. Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, παρουσίασε υλικό που αποτυπώνει απόκοσμες στιγμές της ιστορίας, τονίζοντας τη σημασία της διαφύλαξης και ανάδειξής τους.

Η επένδυση του Υπουργείου Πολιτισμού ανέρχεται σε 100.000 ευρώ για την εξαγορά της συλλογής, η οποία αποτελείται από 262 φωτογραφίες, 16 έγγραφα και 4 παλαιά χαρτονομίσματα. Πρόκειται για υλικό που προέρχεται από τον Βέλγο συλλέκτη Tim de Craene, ο οποίος το είχε θέσει προς πώληση. Η αυθεντικότητα, η νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και η σημασία και η αξία της συλλογής, αξιολογήθηκαν από ομάδα εμπειρογνωμόνων του ΥΠΠΟ, οι οποίοι επισκέφτηκαν δύο φορές το Βέλγιο για τον σκοπό αυτό.

Η Λίνα Μενδώνη, κατά την ομιλία της, έκανε μια αναδρομή από τον αρχικό εντοπισμό των φωτογραφιών της συλλογής, έως τη μεταβίβαση κυριότητας στο ελληνικό Δημόσιο. Εξήγγειλε, παράλληλα, τη δημιουργία ενός Εθνικού Φωτογραφικού Αρχείου, το οποίο θα συγκροτηθεί μέσω νομοθετικής ρύθμισης και θα ενταχθεί στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων. “Εκτός από τις τεράστιας σημασίας φωτογραφίες της Καισαριανής και της συλλογής Χόιερ”, ανέφερε η υπουργός, “είχαμε πολλούς λόγους να θέλουμε να συγκροτήσουμε ένα Εθνικό Φωτογραφικό Αρχείο. Έχουμε για παράδειγμα τις εξαιρετικά σημαντικές για τη νεότερη ιστορία μας συλλογές φωτογραφιών από το Τατόι, τις φωτογραφίες Ελλήνων προσφύγων, τις φωτογραφίες από το ιστορικό αρχείο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Είναι πολύ το υλικό το οποίο έχει το ΥΠΠΟ και αν σε αυτό προστεθούν και οι εποπτευόμενοι φορείς, είχαμε λόγο να δημιουργήσουμε αυτό το διακριτό στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων, Εθνικό Φωτογραφικό Αρχείο”.

Η υπουργός Πολιτισμού υπογράμμισε τη γρήγορη αντίδραση του ΥΠΠΟ, που “με εξαιρετική ταχύτητα έφερε σε πέρας ένα πολύ δύσκολο έργο το οποίο περιλάμβανε την τεκμηρίωση της αυθεντικότητας της συλλογής, τον χαρακτηρισμό της ως μνημείου, την τεκμηριωμένη της προέλευση, ενώ διαπραγματεύτηκε για την εξ ολοκλήρου μεταβίβασή της στο ελληνικό Δημόσιο”. Χαρακτήρισε μάλιστα την όλη διαδικασία, που ολοκληρώθηκε σε 13 ημέρες, ως παράδειγμα προς διδασκαλία για τη διοίκηση.

Η Συλλογή Χόιερ, που περιέχει 13 φωτογραφίες σχετικές με την εκτέλεση των 200 πατριωτών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944, κηρύχθηκε πλέον μνημείο και προστατεύεται από τον νόμο 4858/2021. Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν την προστασία, συντήρηση, διαφύλαξη, επιστημονική τεκμηρίωση και, τελικά, την ανάδειξή της, ώστε να αξιοποιηθεί στον δημόσιο λόγο και την εκπαίδευση. Το ερευνητικό έργο έχει αναλάβει το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ), υπό την επιστημονική ευθύνη του κ. Σνάιντερ.

Στο πλαίσιο των επόμενων βημάτων, είναι η ψηφιοποίηση του συνόλου του υλικού. Ψηφιακά αντίγραφα θα μπορούν να δοθούν από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συγκεκριμένους αποδέκτες, με την προϋπόθεση της ιστορικής ταυτοποίησης των θεμάτων, τόπων, προσώπων και χρονολογήσεων.

Η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων του ΥΠΠΟ, Μαρία Μερτζάνη, δήλωσε ότι η συλλογή, παρόλο που είναι σε καλή κατάσταση, λόγω της ηλικίας της άνω των 80 ετών, θα χρειαστεί ειδική φροντίδα. “Αυτό που μας ενδιαφέρει τώρα είναι η συντήρηση, η ψηφιοποίηση και η διαχείριση για την προστασία της συλλογής στο μέλλον”, ανέφερε.

Η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ, Β. Φωτοπούλου, τόνισε τη σημασία της συλλογής ως πηγή για την ιστορία της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα. “Υπολογίζεται ότι πάνω από 40 εκατομμύρια φωτογραφίες έχουν τραβηχτεί από στρατιώτες της Βέρμαχτ”, σημείωσε, τονίζοντας ότι η συλλογή αποτελεί μελέτη στη δύναμη της προπαγάνδας και στον τρόπο που διαμορφώνονται οι άνθρωποι μέσα στον πόλεμο.

Ο φωτογράφος Σωκράτης Μαυρομμάτης, χαρακτήρισε τις φωτογραφίες “τελείως ανεκπαίδευτες” ως προς την τεκμηρίωση, αλλά τόνισε ότι αυτό αποτελεί λόγο παραπάνω για την ιδιαίτερη αξία τους, καθώς δείχνουν γεγονότα που έγιναν σύμφωνα με το πνεύμα που επικρατούσε στα στρατεύματα κατοχής, και όχι κατ’ εντολήν.

Ο ιστορικός και ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, κ. Σνάιντερ, περιέγραψε τις φωτογραφίες ως υβριδικού χαρακτήρα, συνδυάζοντας ιδιωτική τεκμηρίωση της ζωής στο στρατό με πιθανή εντολή χαμηλού επιπέδου για την τεκμηρίωση της καθημερινότητας της μονάδας. Παρουσίασε, μεταξύ άλλων, τις 13 φωτογραφίες από την Καισαριανή, τρεις εκ των οποίων αφορούσαν τη στιγμή της εκτέλεσης και τα αμέσως επόμενα λεπτά.