Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Μια εμβληματική μορφή που αναδιαμόρφωσε την κατανόηση του Βυζαντίου
Τιμήθηκε η μνήμη της σπουδαίας ακαδημαϊκού, που άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στην ιστορική έρευνα και τη διδασκαλία.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια εμβληματική μορφή των γραμμάτων και των επιστημών, έφυγε από τη ζωή στις 16 Φεβρουαρίου 2026, αφήνοντας πίσω της ένα ανεκτίμητο επιστημονικό έργο και μια προσωπικότητα που αναγνωρίστηκε καθολικά. Η συμμετοχή της στην Εθνική Αντίσταση κατά του ναζισμού, η λαμπρή διεθνής ακαδημαϊκή της πορεία και η αφοσίωσή της στη μελέτη του Βυζαντίου, την κατέστησαν γνωστή και σεβαστή όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Συνεργάτες και μαθητές της μιλούν με συγκίνηση και δέος για το ήθος και την άρτια μέθοδο διδασκαλίας της.
Αυτό που έκανε την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ να ξεχωρίζει δεν ήταν μόνο οι ακαδημαϊκές της επιτυχίες, αλλά και η μοναδική ικανότητά της να αναδομεί την παγκόσμια εικόνα του Βυζαντίου. Μέσα από τη διερεύνηση των διοικητικών και πολιτικών συστημάτων της αυτοκρατορίας, ανέδειξε το Βυζάντιο ως μια πολυεθνική, συμπαγή και ανθεκτική δύναμη, ανατρέποντας την παραδοσιακή δυτικοκεντρική αντίληψη που το παρουσίαζε ως παρακμιακό ή «ανατολίζον».
Η προσέγγισή της αποτελούσε ένα γόνιμο πάντρεμα ιστορικής ανάλυσης, φιλολογίας, γεωγραφίας και πολιτικής θεωρίας, με έμφαση στην κριτική ανάγνωση των πηγών και την κατανόηση της ρητορικής τους διάστασης. Μέσα από τα εμβληματικά της έργα, όπως οι έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον 9ο και 10ο αιώνα (1960), το «Βυζάντιο και η θάλασσα» (1966), μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου (1971), «Βυζάντιο η χώρα και τα εδάφη» (1976), «Η πολιτική ιδεολογία της βυζαντινής αυτοκρατορίας» (1976) και «Βυζαντινή γεωγραφία, ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου», καθώς και πλήθος άλλων σημαντικών μελετών, η Γλύκατζη-Αρβελέρ ανέδειξε τη συνέχεια του ρωμαϊκού κράτους, τη συνοχή της αυτοκρατορίας και τη σημασία της βυζαντινής πολιτικής σκέψης στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας.
Μέσω του διεπιστημονικού της έργου και της πλούσιας διδασκαλίας της, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δημιούργησε μια ισχυρή σχολή σκέψης, γεννώντας νέες γενιές ιστορικών και αναδιαμορφώνοντας την αντίληψη της κοινής γνώμης για το Βυζάντιο. Η συνεισφορά της ξεπέρασε τα ακαδημαϊκά όρια, καθώς έδωσε νέα πνοή στη δημόσια ιστορική συζήτηση, εντάσσοντας οργανικά το Βυζάντιο στο ευρωπαϊκό αφήγημα και καθιστώντας το αναπόσπαστο κομμάτι της νεότερης ιστορίας της ηπείρου.