Η Τεχνητή Νοημοσύνη απειλεί την ανθρώπινη δημιουργία στη μουσική
Κρίσιμα ερωτήματα πνευματικών δικαιωμάτων και αθέμιτου ανταγωνισμού τίθενται από την ταχεία εξάπλωση των AI συνθέσεων.
Η ραγδαία επέκταση της παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) φέρνει ριζικές αλλαγές στον τρόπο παραγωγής και διάθεσης πολιτιστικού περιεχομένου, αναδεικνύοντας εκ νέου καίρια ζητήματα όπως τα πνευματικά δικαιώματα, η διαφάνεια και η προστασία της ανθρώπινης δημιουργίας. Στο ετήσιο συνέδριο της Ένωσης Ιδιοκτητών Ιδιωτικών Ραδιοφωνικών Σταθμών Αττικής (Ε.Ι.Ι.Ρ.Α.), με τίτλο «All Things Radio 2026», η Ηλιάννα Αντωνίου, διευθύντρια Επικοινωνίας και Διεθνών Σχέσεων της AUTODIA – Αυτοδιαχείριση, παρουσίασε τις ανησυχίες των δημιουργών σχετικά με την αλληλεπίδραση της μουσικής και της AI. Τόνισε ότι το ζήτημα υπερβαίνει την απλή τεχνολογία, αγγίζοντας τα θεμέλια της καλλιτεχνικής εργασίας.
Η δημιουργική κοινότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη κατάσταση, όπου ανθρώπινα έργα χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση συστημάτων AI χωρίς την άδεια ή την οποιαδήποτε οικονομική ανταμοιβή των δημιουργών. Η κ. Αντωνίου χαρακτήρισε αυτές τις πρακτικές ως κλοπή και αθέμιτο ανταγωνισμό, που οδηγούν σε έναν «κανιβαλισμό» της δημιουργικής διαδικασίας. Παράλληλα, η μαζική παραγωγή μουσικής από αλγορίθμους, συχνά σε μορφή πειστικών απομιμήσεων, ανταγωνίζεται άμεσα την αγορά από την οποία εξαρτώνται οι ανθρώπινοι δημιουργοί. Αυτό οδηγεί στη σταδιακή υποκατάσταση της ανθρώπινης δημιουργικότητας, με σοβαρές επιπτώσεις στα έσοδα και στο επαγγελματικό μέλλον συνθετών, στιχουργών και τραγουδοποιών. Εκτιμάται ότι οι απώλειες μπορούν να φτάσουν το 40% έως 60%, ιδιαίτερα σε τομείς όπως το streaming και οι οπτικοακουστικές παραγωγές.
Η ισχύουσα νομοθεσία, όπως υπενθύμισε η κ. Αντωνίου, αναγνωρίζει ως πνευματικό δημιουργό μόνο τον άνθρωπο, από τον οποίο και πηγάζουν τα πνευματικά δικαιώματα. Ωστόσο, καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολο να διακρίνει κανείς αν ένα μουσικό έργο παράγεται από άνθρωπο ή από AI, ειδικά ελλείψει σχετικής σήμανσης. Αυτό καθιστά τη διαφάνεια ένα κεντρικό αίτημα τόσο των δημιουργών όσο και του κοινού. Έρευνες από τις AUTODIA–ALCO και Deezer–Ipsos καταδεικνύουν ότι η πλειονότητα των ακροατών επιθυμεί να γνωρίζει την προέλευση της μουσικής που ακούει, ώστε να μπορεί να επιλέξει αν θα συνδεθεί με τον ανθρώπινο δημιουργό ή θα αποφύγει περιεχόμενο αποκλειστικά αλγοριθμικής παραγωγής.
Η αύξηση στην παραγωγή μουσικής από AI είναι εντυπωσιακή. Μόνο το 2025, πάνω από 13,4 εκατομμύρια κομμάτια με σήμανση AI αφαιρέθηκαν από πλατφόρμες streaming, ενώ οι νέες ημερήσιες μεταφορτώσεις AI συνθέσεων εκτιμάται ότι ανέρχονται σε περίπου 60.000. Αυτές οι εξελίξεις έχουν σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές προεκτάσεις, καθώς ο πολιτιστικός και δημιουργικός τομέας συνεισφέρει περίπου 4% στο ευρωπαϊκό ΑΕΠ και απασχολεί 8,5 εκατομμύρια ανθρώπους.
Η κ. Αντωνίου τόνισε τον κρίσιμο ρόλο του ραδιοφώνου ως μέσου που βασίζεται στην ανθρώπινη σύνδεση. Η επιλογή μουσικής από παραγωγούς, η φωνή, τα σχόλια, η αλληλεπίδραση, το χιούμορ και η ενσυναίσθηση είναι στοιχεία που οι αλγόριθμοι δεν μπορούν να αναπαράγουν. Οι δημιουργοί, όπως τόνισε, δεν αντιτίθενται στην καινοτομία, αλλά ζητούν δικαιοσύνη και υπεύθυνη χρήση της AI, με προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων και σαφή διάκριση μεταξύ ανθρώπινης και τεχνητής δημιουργίας, ώστε να διατηρηθεί η πολιτιστική αλυσίδα. Το συνέδριο, που διεξήχθη στη Βιβλιοθήκη της Βουλής, συγκέντρωσε επαγγελματίες από διάφορους τομείς, ενώ η AUTODIA (Αυτοδιαχείριση) εκπροσωπεί τα πνευματικά δικαιώματα μουσικών δημιουργών και εκδοτών παγκοσμίως.