Η ελληνική γλώσσα: Παγκόσμια πνευματική κληρονομιά και πηγή έμπνευσης

Η ελληνική γλώσσα, αποτελώντας παγκόσμια πνευματική κληρονομιά, τιμάται διεθνώς κάθε χρόνο στις 9 Φεβρουαρίου. Η σαγήνη και ο θαυμασμός που ασκεί σε παγκόσμια κλίμακα, εκφράζοντας όχι μόνο τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και την παράδοση του λαού που την ομιλεί, αναδεικνύονται από συγγραφείς, διανοούμενους και ελληνιστές από την Ιταλία και την Ισπανία. Αυτές οι χώρες, πολιτισμικά κοντά στην ελληνική παράδοση, θεωρούν τις κλασικές σπουδές βασικό μάθημα τόσο σε επίπεδο σχολικής εκπαίδευσης όσο και πανεπιστημιακής.

Η Ιταλίδα συγγραφέας Έλενα Ντ’ Αμπρότζο Ναβόνε, συγγραφέας του βιβλίου “Οι νύχτες της Κω”, τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πως η ελληνική γλώσσα είναι μια πηγή που διασχίζει τους αιώνες. «Σε κάθε λέξη υπάρχει η ανάσα του Αιγαίου, το θάρρος να ρωτάς την ίδια την ύπαρξη», αναφέρει, παραπέμποντας στο απόφθεγμα του Ομήρου «Οίη περ φύλλων γενεή, τοίη δε και ανδρών». Η γλώσσα αυτή, από τον Όμηρο έως σήμερα, υπενθυμίζει την ευθραυστότητα και την ομορφιά της ζωής. Στο έργο της, η παράδοση είναι ένας απόηχος ζωντανής παρουσίας, όπου τα νησιά, το φως και οι μνήμες μεταμορφώνουν την ελληνική γλώσσα σε συναισθηματική εμπειρία, μια εσωτερική πατρίδα. Η Ναβόνε εκφράζει την πεποίθηση ότι το μέλλον της ελληνικής γλώσσας είναι λαμπρό, εφόσον θα συνεχίσει να γράφεται, να αγαπιέται και να ονειρεύεται στα ελληνικά, διασφαλίζοντας την αναγέννησή της.

Ο Φραντσέσκο Νέρι, διευθυντής του Ιταλικού Ινστιτούτου στην Αθήνα και γνώστης της ελληνικής γλώσσας, υπογραμμίζει τη διαρκή έλξη που ασκούν η ελληνική γλώσσα και τα γράμματα στην Ιταλία. «Όπως χιλιάδες Ιταλοί, άρχισα να μαθαίνω αρχαία ελληνικά στο Κλασικό Λύκειο (Liceo Classico) σε ηλικία 14 ετών και μπορώ να πω ότι από τότε δεν τα εγκατέλειψα ποτέ. Η αγάπη για τον αρχαίο πολιτισμό ξύπνησε στη συνέχεια μέσα μου την επιθυμία να γνωρίσω τη σύγχρονη Ελλάδα και τη γλώσσα της», δηλώνει. Επισημαίνει ότι η μελέτη των ελληνικών ως υποχρεωτικό μάθημα στα Κλασικά Λύκεια στην Ιταλία αποτελεί μια εξαιρετική ευκαιρία επαφής με την κληρονομιά της αρχαιότητας, αλλά και πηγή ενδιαφέροντος και συμπάθειας για τους σύγχρονους Έλληνες. Το γεγονός ότι η Ιταλία μελετά αρχαία ελληνικά περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα, ενισχύει τις σχέσεις μεταξύ των δύο εθνών.

Ο Εουσέμπι Αγιένσα Πρατ, διαπρεπής ελληνιστής και μεταφραστής του Καβάφη, επισημαίνει την ιδιαίτερη αγάπη της Ισπανίας, και κυρίως της Καταλωνίας, για την Ελλάδα, που διατηρεί ρίζες μέσω της αρχαίας αποικίας Empuries. Στην Καταλωνία, ονόματα όπως Κάρλες Ρίμπα, Ζουζέπ Αλσίνα και Αλέξις-Εουδάλδ Σολά συγκαταλέγονται στους κορυφαίους Ευρωπαίους ελληνιστές του περασμένου αιώνα. Στα πανεπιστήμια της Ισπανίας, υπάρχουν σημαντικές σχολές για τη διδασκαλία κυρίως των αρχαίων Ελληνικών, που συχνά αποτελούν την αφετηρία για τη νέα ελληνική γλώσσα, αλλά και σχολές νεοελληνικής γραμματείας. Η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στα λύκεια, με δύο έτη εβδομαδιαίας διδασκαλίας, ενισχύει την παρουσία τους.

Ο καθηγητής Ελληνικής Γλώσσας στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνιας, Καμίλο Νέρι, τονίζει τους άρρηκτους πολιτιστικούς δεσμούς της Ιταλίας με την Ελλάδα. Στην παρέμβασή του «Τα ελληνικά στις ημέρες μας: θα πρέπει να θυσιασθούμε για την Αθήνα ή να θυσιάσουμε την Αθήνα;», αναφέρεται στη μέθοδο διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών στα «κλασσικά Λύκεια», η οποία εστιάζεται στη μετάφραση ολόκληρων κειμένων, λειτουργώντας ως «εργαστήριο ανάγνωσης» για την κατανόηση της πολυπλοκότητας των κειμένων.

Παρά την οικουμενική αναγνώριση της σημασίας της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του δυτικού και παγκόσμιου πολιτισμού, η διδασκαλία της αντιμετωπίζει προκλήσεις. Η τεχνική πρόοδος και τα ψηφιακά περιβάλλοντα οδηγούν τους νέους σε πιο «θετικές» επιλογές. Στην Ιταλία, παρατηρείται μια ελαφρά μείωση των μαθητών που εγγράφονται στο κλασικό λύκειο, παρά τις προσπάθειες να συνδυαστούν οι αρχαίες γλώσσες με την επιστήμη και την τεχνολογία.

Η Ισπανία, όπως εξηγεί ο κ. Αγιένσα, δεν αποτελεί εξαίρεση στην παγκόσμια κρίση των ανθρωπιστικών σπουδών, με μείωση διδασκόντων και φοιτητών. Το σοβαρότερο πρόβλημα εντοπίζεται στα λύκεια, όπου, παρά τη νομοθεσία που επιτρέπει τη διδασκαλία ακόμη και με λίγους μαθητές, οι διευθύνσεις σχολείων συχνά την εμποδίζουν, οδηγώντας σε ανάγκη διδασκαλίας άλλων, θεωρούμενων πιο «χρήσιμων» μαθημάτων. Ο κ. Αγιένσα υπογραμμίζει την απουσία αναγνώρισης του βάθους του ελληνικού ανθρωπισμού και το ενδιαφέρον φοιτητών, ιδιαίτερα μέσω προγραμμάτων όπως το Erasmus, που τους φέρνει σε επαφή με την Ελλάδα.

Ο Καμίλο Νέρι επισημαίνει ότι η ταχύτητα και η αμεσότητα των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας υπερτερούν έναντι της αναλυτικής αυστηρότητας που απαιτεί η μελέτη αρχαίας γλώσσας. Η αποσπασματική προσοχή των νέων, που είναι multitasking, επικρατεί έναντι της εστιασμένης συγκέντρωσης. Καταλήγει ότι, με την έλευση νέων σχολικών απαιτήσεων και την επικράτηση της «λειτουργικότητας» της γνώσης, τα αρχαία ελληνικά και λατινικά εξαφανίζονται από το σχολικό πρόγραμμα, με φωνές να προτείνουν την αντικατάστασή τους από μαθήματα πολιτισμού και ξένων γλωσσών. Ωστόσο, τα μεγάλα κλασικά κείμενα αποτελούν ευρωπαϊκή και παγκόσμια λογοτεχνία που πρέπει να διατηρηθεί στο πρωτότυπο, ως κληρονομιά για ελεύθερους και σκεπτόμενους πολίτες της τρίτης χιλιετίας.