Eurogroup: Σοκ και δέος για τον «μακρύ ενεργειακό χειμώνα»

Με τη λέξη «σοκ» να ακούγεται τουλάχιστον τέσσερις φορές, ολοκληρώθηκε η διαδικτυακή συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε το έκτακτο Eurogroup, εστιάζοντας στις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Η συνεδρίαση, αν και δεν κατέληξε σε συγκεκριμένες αποφάσεις, αποδείχθηκε αποκαλυπτική για το επερχόμενο μέλλον. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με δίλημμα, προετοιμαζόμενη για έναν παρατεταμένο «ενεργειακό χειμώνα». Έναν μήνα μετά την έναρξη του πολέμου, η ΕΕ αναγνωρίζει ότι η κρίση θα είναι βαθύτερη και διαφορετική από ό,τι βιώθηκε το 2022.

Ο Πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, τόνισε την επιτακτική ανάγκη στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, υπογραμμίζοντας ότι τα μέτρα πρέπει να είναι στοχευμένα, προσωρινά και να απευθύνονται στους ευάλωτους. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τηρεί αυστηρή, τεχνοκρατική στάση, χωρίς να εξετάζει προς το παρόν τη λήψη ρήτρας διαφυγής, κάτι που θα μπορούσε να γίνει μόνο εάν η ευρωπαϊκή οικονομία βρισκόταν ήδη σε ύφεση.

Πριν την πιθανή ύφεση, ελλοχεύει ο κίνδυνος του «στασιμοπληθωρισμού», ενός φαινομένου χαμηλής ανάπτυξης σε συνδυασμό με υψηλό πληθωρισμό, τον οποίο η Ευρώπη ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει, επιφυλάσσοντας τα «όπλα» της. Όπως αναφέρθηκε στη συνέντευξη Τύπου, ακόμη και εάν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή τερματιζόταν άμεσα, οι συνέπειες του πολέμου θα παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η Κριστίν Λαγκάρντ, μιλώντας στο Economist, επισήμανε την υποτίμηση των κινδύνων του πολέμου και την υπερβολική αισιοδοξία για ταχεία επιστροφή στην κανονικότητα, κάνοντας λόγο για ένα «πραγματικό σοκ».

Στο μέτωπο της ενέργειας, η Ευρώπη υιοθετεί μια στάση «πολέμου» απέναντι στα ορυκτά καύσιμα, θέτοντας «γραμμή άμυνας» μόνο για το ηλεκτρικό ρεύμα. Τα περιθώρια παρέμβασης είναι στενά, με γενικευμένες επιδοτήσεις που αυξάνουν την κατανάλωση καυσίμων να αποκλείονται, αφήνοντας κάθε χώρα να διαχειρίζεται την κατάσταση εντός των δυνάμεών της. Η Κομισιόν αναμένεται να προτείνει αλλαγές στον τρόπο τιμολόγησης ή μειώσεις φόρων μόνο στο ρεύμα, προσωρινά, ενώ εξετάζεται και η επιβολή έκτακτου φόρου στα υπερκέρδη των εταιρειών ενέργειας.

Στην Ελλάδα, ο ΦΠΑ στο ρεύμα είναι ήδη χαμηλός (6%), ενώ στα καύσιμα είναι 24%. Τα τέλη στο ρεύμα είναι επίσης χαμηλά, σε αντίθεση με τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, υπάρχει πεδίο παρέμβασης στον τρόπο υπολογισμού της χονδρικής τιμής, όπου στρεβλώσεις επηρεάζουν την αγορά. Τα κράτη-μέλη μπορούν επίσης να αξιοποιήσουν τα έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Ρύπων (ETS) και να εξετάσουν τη φορολόγηση απροσδόκητων κερδών. Παράλληλα, επιτρέπεται η παρέμβαση στον καθορισμό τιμών για ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά, υπό προϋποθέσεις.

Η Κομισιόν, στην προσπάθειά της να θέσει κανόνες στα μέτρα στήριξης, συγκρίνει την τρέχουσα κατάσταση με το 2022, προειδοποιώντας για παγκόσμιο πρόβλημα τροφοδοσίας και επάρκειας καυσίμων. Ενθαρρύνει την εξοικονόμηση ενέργειας μέσω ενημερωτικών εκστρατειών και στοχευμένων κινήτρων, ενώ προτείνει εισοδηματικά κριτήρια για την προστασία των ευάλωτων, χωρίς να στρεβλώνονται οι τιμές.

Ως «αντιπαράδειγμα» σωστών πολιτικών, η Κομισιόν αναφέρεται στην «Ιβηρική εξαίρεση» του 2022. Το πλαφόν στις τιμές αερίου για την παραγωγή ηλεκτρισμού στην Ισπανία και την Πορτογαλία, αν και περιόρισε την αύξηση των τιμών ρεύματος, αύξησε σημαντικά την κατανάλωση αερίου, επιδεινώνοντας τις ελλείψεις εφοδιασμού. Το μέτρο επηρέασε επίσης τις διασυνοριακές ροές ηλεκτρισμού, αυξάνοντας τις εξαγωγές προς τη Γαλλία και συμβάλλοντας στην αύξηση των τιμών στην πιεσμένη αγορά. Για αυτούς τους λόγους, η Κομισιόν θεωρεί την επέκταση ενός τέτοιου μέτρου σε ευρωπαϊκό επίπεδο «επικίνδυνη».