Το 2026 έτος μετασχηματισμού του Δημοσίου: Έμφαση στην απλοποίηση διαδικασιών

Το 2026 αναμένεται να αποτελέσει έτος-ορόσημο για τον μετασχηματισμό του Ελληνικού Δημοσίου, με στόχο τη δραστική μείωση της γραφειοκρατίας. Η αρχή έχει ήδη γίνει με την αυτόματη έκδοση ή αναζήτηση πιστοποιητικών γέννησης και οικογενειακής κατάστασης μέσω της πλατφόρμας gov.gr, καταργώντας την ανάγκη για φυσική παρουσία στις δημόσιες υπηρεσίες. Με το επερχόμενο νομοσχέδιο του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, Κωστή Χατζηδάκη, το οποίο σύντομα θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, η λογική της «υπεύθυνης δήλωσης αντί πιστοποιητικού» θα επεκταθεί σε τουλάχιστον 11 επιπλέον κατηγορίες εγγράφων.

Το νομοσχέδιο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο 14 παρεμβάσεων που αποσκοπούν στη δημιουργία ενός «κράτους πιο φιλικού προς τον πολίτη». Αυτές οι παρεμβάσεις αφορούν την κατάργηση περιττών δικαιολογητικών, την αποτελεσματικότερη διαχείριση αιτημάτων και καταγγελιών, καθώς και ρυθμίσεις για την ακίνητη ιδιοκτησία. Η ελληνική γραφειοκρατία, όπως έχει αποδειχθεί ιστορικά, επιφέρει βαρύ τίμημα στη χώρα, προκαλώντας απώλεια εργατοωρών, καθυστερήσεις ή ακυρώσεις συναλλαγών και αυξημένο κόστος συμμόρφωσης.

Εάν η παραπάνω λογική εφαρμοστεί σε όλες τις απαιτούμενες σήμερα κατηγορίες εγγράφων και διαδικασιών, το δυνητικό κέρδος σε εργατοώρες και το μειωμένο κόστος συμμόρφωσης εκτιμάται ότι θα ανέρχεται σε δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, σύμφωνα με σχετικές μελέτες.

Η «παρέμβαση Χατζηδάκη», όπως αποκαλείται, εστιάζει σε 11 κρίσιμους τομείς που αποτελούσαν μέχρι σήμερα πηγή καθημερινής ταλαιπωρίας για τους πολίτες. Η υποβολή μιας υπεύθυνης δήλωσης θα είναι πλέον επαρκής για την άμεση έκδοση διοικητικών πράξεων. Εκτός από τα πιστοποιητικά γέννησης και οικογενειακής κατάστασης, από φέτος εντάσσονται στην αυτοματοποίηση ή περνούν στο αρχείο τα εξής 11 δικαιολογητικά:

* Πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών
* Πιστοποιητικό ιθαγένειας
* Όλες οι ληξιαρχικές πράξεις: γάμου, συμφώνου συμβίωσης, γέννησης, θανάτου
* Τίτλοι σπουδών και πτυχία (μέσω του Εθνικού Ψηφιακού Αποθετηρίου)
* Ενιαία βεβαίωση φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας
* Πιστοποιητικά Κτηματολογίου
* Πιστοποιητικά Στρατολογίας
* Πιστοποιητικά οχημάτων

Μέχρι να ολοκληρωθεί η πλήρης αυτοματοποίηση, η υπεύθυνη δήλωση του πολίτη θα είναι η λύση. Θα ισχύουν, ωστόσο, δικλίδες ασφαλείας: άτομα που έχουν καταδικαστεί στο παρελθόν για ψευδή δήλωση δεν θα μπορούν να κάνουν χρήση αυτής της δυνατότητας, καθώς ο έλεγχος θα γίνεται μέσω διασύνδεσης με το Ποινικό Μητρώο.

**Μια μεταρρύθμιση αξίας 3,4 δισ. ευρώ ετησίως**

Το οικονομικό βάρος της γραφειοκρατίας για τη χώρα είναι δυσβάσταχτο. Έρευνα του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα (το 2014) είχε εντοπίσει διοικητικά βάρη ύψους 3,28 δισ. ευρώ και διοικητικό κόστος 4,08 δισ. ευρώ ετησίως σε μόλις 13 τομείς κανονιστικής επιβάρυνσης. Η έκθεση προέβλεπε μείωση του διοικητικού κόστους κατά 25%, κάτι που, παρά τις προσπάθειες, δεν έχει επιτευχθεί πλήρως μέχρι σήμερα.

Αν και η ψηφιοποίηση των τελευταίων ετών έχει συμβάλει στη μείωση του κόστους, το «βαθύ κράτος» της δυσλειτουργικότητας μεταξύ των υπηρεσιών αποδείχθηκε το τελευταίο προπύργιο της γραφειοκρατίας. Ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ) έχει επισημάνει επανειλημμένα το υψηλό κανονιστικό κόστος που ασκεί πιέσεις στην επιχειρηματικότητα, ιδίως στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Σύμφωνα με το Standard Cost Model (SCM) που εφαρμόζει ο ΣΕΒ, μια στοχευμένη μείωση των διοικητικών βαρών κατά 25% μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη αύξηση του ΑΕΠ κατά 1,4%, που αντιστοιχεί σε περίπου 3,4 δισ. ευρώ.

Η απλή λογική πίσω από αυτές τις μεταρρυθμίσεις είναι η κατάργηση της «προληπτικής» προσκόμισης εγγράφων, η οποία, σύμφωνα με στοιχεία του gov.gr (2023-2024), απελευθερώνει πάνω από 20 εκατομμύρια εργατοώρες ετησίως. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Better Regulation Toolbox) υπογραμμίζει ότι ο χρόνος που εξοικονομείται από πολίτες και υπαλλήλους μετατρέπεται σε ψηφιακό μέρισμα, το οποίο επανεπενδύεται σε παραγωγικότητα, κάτι που η χώρα έχει επιτακτική ανάγκη.

**Εξοικονόμηση και σε επίπεδο κόστους**

Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το κόστος μιας φυσικής συναλλαγής (μετακίνηση, εκτύπωση, αναμονή) υπολογίζεται στα 15-20 ευρώ, έναντι μόλις 0,10 ευρώ της αντίστοιχης ψηφιακής.

**Τα επόμενα βήματα**

Παράλληλα με το νομοσχέδιο Χατζηδάκη, η κυβέρνηση επιταχύνει την απλούστευση ή κατάργηση χιλιάδων διαδικασιών μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας «Μίτος». Με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης, η πλατφόρμα έχει καταγράψει σε τέσσερα χρόνια 4.050 διαδικασίες που αφορούν την αλληλεπίδραση πολιτών και επιχειρήσεων με το Δημόσιο. Από αυτές, έχουν επιλεγεί 400 ως οι πιο σημαντικές, οι οποίες θα απλουστευτούν κατά προτεραιότητα. Επιπλέον, αναμένεται νομοσχέδιο του Υπουργείου Ανάπτυξης για την απλοποίηση των αδειοδοτήσεων της βιομηχανίας, την εισαγωγή ψηφιακής κάρτας εργασίας στο Δημόσιο και τη μεταρρύθμιση στον ΟΣΕ.

Από φέτος, μια νέα ηλεκτρονική πλατφόρμα θα επιτρέπει στους πολίτες να παρακολουθούν την πορεία των υποθέσεών τους, να γνωρίζουν τον αρμόδιο υπάλληλο και να λαμβάνουν εκτίμηση για τον χρόνο διεκπεραίωσης. Επίσης, κάθε εγκύκλιος θα αναρτάται υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του αρμόδιου φορέα – αλλιώς δεν θα ισχύει – ενώ καθιερώνεται εξάμηνη προθεσμία συμμόρφωσης της Διοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι η ορθότητα της κατεύθυνσης, αλλά η ταχύτητα με την οποία θα υλοποιηθούν οι αλλαγές, ανταποκρινόμενες στις προσδοκίες των πολιτών.