Κρίση Ενέργειας: Άμεση Αντίδραση και Μέτρα στην Ελλάδα

Μέχρι πρότινος, το οικονομικό επιτελείο εκτιμούσε ότι θα χρειαστούν εβδομάδες για να αποσαφηνιστεί η πορεία της κρίσης στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις της στην ελληνική οικονομία. Ωστόσο, η εκρηκτική άνοδος των διεθνών τιμών ενέργειας και οι έντονες διακυμάνσεις του πετρελαίου, που κινούνται γύρω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, αλλάζουν τα δεδομένα. Αυτές οι εξελίξεις επιταχύνουν τις αποφάσεις για τη λήψη μέτρων, ακόμη και εντός της τρέχουσας εβδομάδας.

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την αλλαγή στάσης έπαιξε η εικόνα των διεθνών αγορών πετρελαίου τις τελευταίες ημέρες. Τη Δευτέρα, η τιμή του Brent σημείωσε άλμα, φτάνοντας αρχικά τα 119 δολάρια το βαρέλι, πριν υποχωρήσει αργότερα κοντά στα 100 δολάρια. Αυτή η απότομη διακύμανση αντανακλά την αβεβαιότητα που προκαλούν οι εξελίξεις στο πολεμικό μέτωπο της Μέσης Ανατολής, καθώς και οι διεθνείς διπλωματικές προσπάθειες. Επιπλέον, οι αγορές αντέδρασαν στα μηνύματα των χωρών της G7, τα οποία τόνισαν την ανάγκη σταθερότητας στις αγορές ενέργειας και τη διατήρηση ανοιχτών των διεθνών ενεργειακών ροών.

Αυτή η μεταβλητότητα ενισχύει την ανησυχία ότι οι ενεργειακές πιέσεις ενδέχεται να μετακυλιστούν ταχύτερα στον πληθωρισμό, να αυξήσουν το κόστος παραγωγής των επιχειρήσεων και τελικά να επηρεάσουν την πραγματική οικονομία.

Η αναγκαιότητα αυτής της αλλαγής στάσης επιβεβαιώθηκε και κατά τη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου, υπό την προεδρία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, με τη συμμετοχή των αρμόδιων υπουργών Ανάπτυξης και Ενέργειας. Στη συνάντηση παρουσιάστηκαν τα τρέχοντα δεδομένα της αγοράς και οι εισηγήσεις για την αντιμετώπιση πιθανών φαινομένων αισχροκέρδειας. Αν και δεν ελήφθησαν άμεσες αποφάσεις, στο τραπέζι βρίσκονται εργαλεία που έχουν χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν, όπως η επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και βασικά αγαθά. Οι τελικές αποφάσεις αναμένονται εντός της εβδομάδας.

Το κεντρικό ερώτημα για την κυβέρνηση πλέον αφορά τη διάρκεια της κρίσης και την ένταση των επιπτώσεων στην οικονομία. Η διάρκεια της ενεργειακής αναταραχής, καθώς και το εύρος των επιπτώσεων που μπορεί να προκύψουν στην οικονομική δραστηριότητα, αποτελούν τις δύο βασικές παραμέτρους που θα καθορίσουν τις αποφάσεις των επόμενων ημερών.

Παρόμοιες παράμετροι βρίσκονται στο επίκεντρο και των ευρωπαϊκών συζητήσεων. Στο Eurogroup, η ενέργεια βρέθηκε στην κορυφή της ατζέντας, καθώς η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου μπορεί να οδηγήσει σε νέες πληθωριστικές πιέσεις, επηρεάζοντας αρνητικά το κόστος παραγωγής και την οικονομική δραστηριότητα στην Ευρώπη. Η συζήτηση αναμένεται να συνεχιστεί στο ECOFIN, όπου θα εξεταστούν οι ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης και ο συντονισμός των ευρωπαϊκών πολιτικών έναντι των ενεργειακών πιέσεων.

Στην Ευρώπη, η ανησυχία δεν περιορίζεται μόνο στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Όπως επισημαίνεται, οι επιπτώσεις της κρίσης μπορεί να εκδηλωθούν μέσω ποικίλων οικονομικών μεταβλητών, από το κόστος των λιπασμάτων και τις αερομεταφορές έως τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τις συνθήκες χρηματοδότησης της οικονομίας. Επιπλέον, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς διαδρόμους παγκοσμίως, καθώς τυχόν διαταραχές στις ροές πετρελαίου θα μπορούσαν να εντείνουν τις πιέσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Στην Αθήνα, το οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί στενά όχι μόνο τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και μια σειρά από δείκτες που αποτυπώνουν την πίεση στην πραγματική οικονομία. Στο μικροσκόπιο βρίσκονται οι τιμές των καυσίμων, η πορεία του πληθωρισμού, το κόστος παραγωγής των επιχειρήσεων, οι μεταφορές, καθώς και η εξέλιξη του ενεργειακού κόστους για τη βιομηχανία, και ειδικά για το βιομηχανικό ρεύμα.

Η κυβέρνηση εξετάζει ένα πλέγμα πιθανών παρεμβάσεων, οι οποίες θα ενεργοποιούνται σταδιακά, ανάλογα με την πορεία της κρίσης και τον τρόπο που οι αυξήσεις στην ενέργεια θα μετακυλιστούν στην αγορά. Η βασική αρχή είναι ότι τα μέτρα δεν θα ενεργοποιηθούν όλα μαζί, αλλά θα εξελίσσονται κατά κύματα, αναλόγως του αν και σε ποιο βαθμό οι διεθνείς ενεργειακές πιέσεις θα περάσουν στις τιμές των καυσίμων, στο κόστος παραγωγής και τελικά στον πληθωρισμό.

Το οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί παράλληλα όλες τις πιθανές επιπτώσεις της κρίσης, από το αυξημένο κόστος στις αερομεταφορές και τις εφοδιαστικές αλυσίδες έως την επισιτιστική ασφάλεια, αλλά και τις συνέπειες που μπορεί να υπάρξουν σε τομείς όπως ο τουρισμός. Η προτεραιότητα παραμένει η προστασία της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών και η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στον προϋπολογισμό του 2026 έχει ήδη ενσωματωθεί σενάριο με την τιμή του πετρελαίου να κυμαίνεται κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και το 4,7%, περιορίζοντας την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και επηρεάζοντας αρνητικά την ιδιωτική κατανάλωση.