Ενταση στη Μέση Ανατολή: Ο φόβος για νέο κύκλο ανατιμήσεων στο ράφι

Η αναζωπύρωση της έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο τους φόβους για έναν νέο κύκλο ανατιμήσεων, με πιθανές αυξήσεις στις διεθνείς τιμές ενέργειας και μεταφορών να αναμένεται να μεταφερθούν σταδιακά στο κόστος παραγωγής και, εν τέλει, στις τιμές των προϊόντων που φτάνουν στον καταναλωτή.

Σε αυτό το κλίμα αυξημένης αβεβαιότητας, το υπουργείο Ανάπτυξης εξετάζει προληπτικά το ενδεχόμενο επανενεργοποίησης της «εργαλειοθήκης» των περιοριστικών μέτρων που εφαρμόστηκαν τα προηγούμενα χρόνια κατά της ακρίβειας. Στόχος είναι η αποτροπή φαινομένων κερδοσκοπίας και ενός νέου κύκλου πληθωριστικών πιέσεων. Ωστόσο, οι έλεγχοι της Αρχής Εποπτείας της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή δεν καταγράφουν, προς το παρόν, γενικευμένες στρεβλώσεις. Οι πρώτες αποκλίσεις εντοπίζονται κυρίως στην αγορά καυσίμων, σε απομακρυσμένες περιοχές και νησιά με περιορισμένο ανταγωνισμό.

Η εφοδιαστική αλυσίδα, σύμφωνα με τις έως τώρα ενδείξεις, λειτουργεί ομαλά, χωρίς σημάδια που να προμηνύουν ζητήματα επάρκειας προϊόντων. Την εικόνα αυτή επιβεβαίωσε και ο υπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος, μετά από σύσκεψη με τη διοικήτρια της Ανεξάρτητης Αρχής Προστασίας του Καταναλωτή και Ελέγχου της Αγοράς, Δέσποινα Τσαγγάρη. Ο υπουργός τόνισε τη στενή παρακολούθηση της αγοράς, την εντατικοποίηση των ελέγχων, την πλήρη επάρκεια προϊόντων και τη μη ύπαρξη λόγου ανησυχίας. Επισήμανε, δε, ότι το υπουργείο εξετάζει προληπτικά επιπρόσθετα μέτρα προστασίας των καταναλωτών, τα οποία θα ενεργοποιηθούν μόνο εάν οι συνθήκες το επιβάλλουν.

Παράλληλα, τα τελευταία στοιχεία για την πορεία των τιμών υποδεικνύουν μια αύξηση του πληθωρισμού στη χώρα τους τελευταίους μήνες, ενισχύοντας την επιφυλακτικότητα της κυβέρνησης και της αγοράς. Στο υπουργείο Ανάπτυξης ξεκαθαρίζεται ότι δεν υπάρχει απόφαση για ενεργοποίηση νέων περιοριστικών μέτρων, ωστόσο οι αρμόδιες αρχές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις τόσο στις διεθνείς αγορές ενέργειας όσο και στην εγχώρια αγορά.

Οι αρμόδιες πηγές επισημαίνουν ότι η εμπειρία των προηγούμενων ετών έχει διαμορφώσει μια σειρά από εργαλεία που μπορούν να ενεργοποιηθούν γρήγορα σε περιπτώσεις αισχροκέρδειας ή αδικαιολόγητων ανατιμήσεων. Η «εργαλειοθήκη» περιλαμβάνει παρεμβάσεις όπως το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους βασικών προϊόντων (που καταργήθηκε το περασμένο καλοκαίρι), την εντατικοποίηση των ελέγχων σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα, την επιβολή υψηλών διοικητικών προστίμων και τη δημοσιοποίηση των επιχειρήσεων με αθέμιτες πρακτικές. Αυτά τα εργαλεία εφαρμόστηκαν εκτενώς κατά την περίοδο της ενεργειακής κρίσης και των πληθωριστικών πιέσεων μετά το 2021.

Αν και η αποτελεσματικότητά τους παραμένει αντικείμενο συζήτησης, οι εξελίξεις μετά την κατάργηση του πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους έχουν αναζωπυρώσει τη σχετική συζήτηση. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Ανάπτυξης, από το περασμένο καλοκαίρι έχουν καταγραφεί αυξήσεις σε περίπου 11.500 κωδικούς προϊόντων, κινητοποιώντας τα κλιμάκια του υπουργείου.

Στο οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων, η εικόνα είναι προς το παρόν πιο καθησυχαστική. Ο γενικός διευθυντής της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας, Απόστολος Πεταλάς, δηλώνει ότι η εφοδιαστική αλυσίδα λειτουργεί κανονικά, χωρίς προβλήματα τροφοδοσίας ή ενδείξεις ελλείψεων. Τονίζει ότι η Μέση Ανατολή δεν αποτελεί βασική πηγή τροφοδοσίας για τρόφιμα στην Ευρώπη και την Ελλάδα, γεγονός που περιορίζει τον κίνδυνο άμεσων διαταραχών. Επιπλέον, δεν έχουν παρατηρηθεί σημαντικές επιπτώσεις στις θαλάσσιες μεταφορές.

Ο κ. Πεταλάς εξηγεί ότι μεγάλο μέρος της αγοράς τροφίμων στην Ελλάδα κινείται εκτός οργανωμένου λιανεμπορίου, με χαρακτηριστικά παραδείγματα το κρέας και τα οπωροκηπευτικά, όπου σημαντικό ποσοστό της διακίνησης γίνεται εκτός σούπερ μάρκετ.

Ο φόβος για νέο κύκλο πληθωρισμού τροφοδοτείται από την εμπειρία των προηγούμενων ετών, όπου οι αυξήσεις στις διεθνείς τιμές ενέργειας και μεταφορών μεταφέρονταν ταχέως στο κόστος παραγωγής και διανομής, επηρεάζοντας τις τιμές στο ράφι. Ιδιαίτερο ρόλο διαδραματίζουν οι μεταφορές, καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή ή προβλήματα στη ναυσιπλοΐα θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών, επιβαρύνοντας τα εισαγόμενα προϊόντα και τις πρώτες ύλες.

Οι αυξήσεις στις τιμές ενέργειας επηρεάζουν άμεσα το κόστος παραγωγής σε πολλούς κλάδους, από τη μεταποίηση και τη γεωργία έως τη βιομηχανία τροφίμων, δημιουργώντας προϋποθέσεις για μετάδοση των πιέσεων σε ολόκληρη την αγορά.

Η ανησυχία αυτή ενισχύεται από τα πρόσφατα στοιχεία που δείχνουν ότι ο πληθωρισμός στη χώρα έχει αρχίσει να κινείται ανοδικά. Τον Φεβρουάριο, ο ετήσιος πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3%, ενώ ο μέσος όρος της Ευρωζώνης ήταν 1,9%. Ιδιαίτερα στον τομέα των τροφίμων, οι αυξήσεις τιμών παραμένουν υψηλότερες από τον γενικό δείκτη, φτάνοντας περίπου στο 4,1%, επιβαρύνοντας περαιτέρω το κόστος διαβίωσης.

Ωστόσο, στο οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων, ο ρυθμός αύξησης των τιμών κινείται αισθητά χαμηλότερα, περίπου στο 1,5%, σύμφωνα με στοιχεία της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας από έρευνα του ΙΕΛΚΑ. Όπως επισημαίνεται, σημαντικό μέρος των αυξήσεων που καταγράφονται συνολικά στον δείκτη τροφίμων προέρχεται από άλλα κανάλια της αγοράς και όχι από το οργανωμένο λιανεμπόριο.