Το οικονομικό επιτελείο σε συναγερμό λόγω γεωπολιτικής κρίσης

Το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης βρίσκεται σε κατάσταση διαχείρισης κρίσης, εφαρμόζοντας στρατηγική «damage control» μπροστά στις επιπτώσεις της νέας μεγάλης κρίσης στη Μέση Ανατολή. Οι πρώτες 21 ημέρες κρίνονται καθοριστικές για την εκτίμηση των αναγκών και των πολιτικών αντιμετώπισης. Ο μεγαλύτερος φόβος αφορά την επέκταση και παράταση της κρίσης για ένα μήνα ή περισσότερο, καθώς και το ενδεχόμενο κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, που θα καθιστούσαν την διεθνή κατάσταση επικίνδυνη.

Ήδη, το αυξημένο γεωπολιτικό ρίσκο στις ενεργειακές αγορές έχει θέσει σε συναγερμό την Αθήνα και τις Βρυξέλλες. Δίνεται έμφαση σε παρεμβάσεις για τη μείωση του κόστους ενέργειας στη βιομηχανία και την παραγωγή, πριν οι πληθωριστικές πιέσεις διαχυθούν σε ολόκληρη την αγορά. Το θέμα της ενέργειας βρίσκεται στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής που προετοιμάζει το Eurogroup για την Τετάρτη 19 Μαρτίου, ημερομηνία που συμπίπτει με το «παράθυρο» των τριών εβδομάδων για τη συνολική στάθμιση της κατάστασης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η συγκυρία για την Ελλάδα, καθώς, σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, βρίσκεται υπό την ηγεσία του Έλληνα υπουργού Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη. Σε διπλό ρόλο, ως υπουργός Εθνικής Οικονομίας και πρόεδρος του Eurogroup, καλείται να συντονίσει την εθνική και την πανευρωπαϊκή αντίδραση στο νέο κύμα ακρίβειας σε καύσιμα, ρεύμα, εμπόριο, επενδύσεις και τουρισμό. Για πρώτη φορά, η Αθήνα δεν ζητά απλώς λύσεις, αλλά συμμετέχει ενεργά στον πυρήνα του ευρωπαϊκού συντονισμού δράσεων, από τις στοχευμένες επιδοτήσεις έως τις δημοσιονομικές ρήτρες διαφυγής.

Οι αντοχές του τρέχοντος Προϋπολογισμού τίθενται υπό δοκιμασία, καθώς οι διεθνείς προβλέψεις για μέση τιμή πετρελαίου στα 62 δολάρια το βαρέλι το 2026 ανατρέπονται, με την τιμή να κινείται ήδη πάνω από 118 δολάρια. Ωστόσο, ο νέος Προϋπολογισμός έχει ενσωματώσει αρνητικό σενάριο, προβλέποντας διαχειρίσιμη κατάσταση ακόμα και με το πετρέλαιο γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι. Αυτό σημαίνει ότι πολίτες και επιχειρήσεις δεν απειλούνται με έκτακτα μέτρα λιτότητας, ούτε θα αρθεί μόνιμες παροχές.

Παρόλα αυτά, τα σενάρια του Προϋπολογισμού για ανάπτυξη, οικονομία, θέσεις εργασίας, επενδύσεις και, κυρίως, για την ακρίβεια, «ξαναγράφονται», καθιστώντας την καθημερινότητα πιο δύσκολη. Προγνωστικά μοντέλα δείχνουν ότι ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ μπορεί να μειώσει την ανάπτυξη κατά μισή ποσοστιαία μονάδα (στο 1,9%), να πιέσει την κατανάλωση 1% και να φρενάρει επενδύσεις, με άμεσες επιπτώσεις στα δημόσια έσοδα.

Στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, οι σκέψεις για εξαγγελίες «μόνιμων» νέων παροχών πριν από το Πάσχα μεταφέρονται στον Σεπτέμβριο, για να εξαγγελθούν από τον πρωθυπουργό στη ΔΕΘ ως μέρος του σχεδιασμού για το έτος 2027. Αντιθέτως, έρχονται στο προσκήνιο σχέδια για έκτακτα μέτρα ανακούφισης και στήριξης, τα οποία θα έχουν ημερομηνία λήξης.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας στη Βουλή, τόνισε ότι «λελογισμένες αυξήσεις τιμών θα υπάρξουν αναπότρεπτα λόγω πολέμου», αλλά η χώρα διαθέτει την εμπειρία και τα εργαλεία από τις προηγούμενες κρίσεις. «Αν και εφόσον χρειαστεί, η κυβέρνηση θα παρέμβει με μέτρα στήριξης». Αυτό μεταφράζεται σε στοχευμένα μέτρα στήριξης για επιχειρήσεις (ιδιαίτερα τις ενεργοβόρες) ή επιδοτήσεις τύπου fuel pass και power pass για νοικοκυριά, αν οι διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου παραμείνουν σταθερά πάνω από τα όρια που έχει προβλέψει ο Προϋπολογισμός (brent στα 100 δολάρια το βαρέλι).

Τα όρια της στήριξης, το εύρος και η διάρκειά τους θα καθοριστούν από τις διεθνείς συνθήκες και τις αντοχές του κρατικού προϋπολογισμού. Στο εθνικό επίπεδο, η χώρα διατηρεί «μαξιλάρι» ρευστότητας 41,8 δισ. ευρώ και έχει καλύψει το 55% του προγράμματος δανεισμού για το 2026, γεγονός που προστατεύει από τη μεταβλητότητα των αγορών και τις αυξήσεις επιτοκίων. Ο κρατικός προϋπολογισμός παραμένει εντός στόχων, παρά τις απώλειες εσόδων από τις αγροτικές κινητοποιήσεις.

Σύμμαχος θεωρείται και ο νέος δημοσιονομικός κανόνας αύξησης κρατικών δαπανών, ο οποίος, ενώ λειτουργεί ως κόφτης σε περιόδους ηρεμίας, διατηρεί δημοσιονομικά περιθώρια για αυξήσεις κρατικών δαπανών σε δύσκολες εποχές, καλύπτοντας ανάγκες κρίσης που οι παλαιοί κανόνες δεν επέτρεπαν.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής της Ε.Ε. στις 19 Μαρτίου θα είναι καθοριστικές. Χώρες με ενεργοβόρες οικονομίες, όπως η Γερμανία, ενδέχεται να πιέσουν για άνοιγμα «κρουνών» χρηματοδότησης με ρήτρα διαφυγής και χαλάρωση κανόνων. Ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών, ως πρόεδρος του Eurogroup, θα έχει συμμετοχή και ρόλο σε αυτές τις αποφάσεις, οι οποίες αναμένεται να ανακοινωθούν στις αρχές Απριλίου. Μέχρι τότε, στα τέλη Μαρτίου, θα διεξαχθούν τουλάχιστον δύο τηλεδιασκέψεις του οικονομικού επιτελείου με ευρωπαϊκούς θεσμούς, στο πλαίσιο της Μεταπρογραμματικής Εποπτείας και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Τότε θα υπάρχει καθαρή εικόνα για τη λήψη αποφάσεων, με τον διαθέσιμο χώρο να μην ξεπερνά τα 800 ή 900 εκατομμύρια ευρώ για τα όποια εθνικά μέτρα στήριξης.