Η σύρραξη στη Μέση Ανατολή ανεβάζει το θερμόμετρο για τις ενεργειακές αγορές

Η ένταση στη Μέση Ανατολή επιφέρει νέο γεωπολιτικό ρίσκο για τις ενεργειακές αγορές, ανεβάζοντας το επίπεδο ανησυχίας στις Βρυξέλλες και βάζοντας σε ετοιμότητα την Αθήνα. Ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, ως πρόεδρος του Eurogroup, καλείται να διαχειριστεί μια εξαιρετικά φορτισμένη ατζέντα στη συνάντηση της ερχόμενης Δευτέρας στις Βρυξέλλες. Το “πακέτο” μέτρων για την αντιμετώπιση της ακρίβειας σε καύσιμα και ρεύμα, καθώς και το ερώτημα της ασφάλειας των Στενών του Ορμούζ, βρίσκονται στο επίκεντρο.

Το Eurogroup της Δευτέρας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ενεργειακό κόστος ήταν ήδη στην ατζέντα, ιδίως υπό το πρίσμα της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Ωστόσο, με τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου να παρουσιάζουν νευρικότητα λόγω της πολεμικής κλιμάκωσης, των απειλών και των κινδύνων για τη ναυσιπλοΐα, το ζήτημα μετατρέπεται από μια τυπική ατζέντα σε ένα επείγον θέμα.

Ο κ. Πιερρακάκης, σε πρόσφατη ομιλία του, τόνισε ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή οδηγεί σε αυξήσεις στις τιμές ενέργειας, στα κόστη μεταφορών και ασφάλισης. Για τον λόγο αυτό, υπογράμμισε την ανάγκη για αίσθηση κατεπείγοντος, την απορρόφηση εξωτερικών κραδασμών, τη διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας, την προστασία της παραγωγικής βάσης και της αναπτυξιακής δυναμικής, καθώς και την ανάγκη για έγκαιρη, συλλογική και αποφασιστική δράση. Σε αυτό το πλαίσιο, δεν αποκλείεται στο Eurogroup να τεθούν στο τραπέζι συγκεκριμένα μέτρα ανάσχεσης, αν η κατάσταση επιδεινωθεί περαιτέρω.

Η τεχνική προετοιμασία για τις αποφάσεις του Eurogroup βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με τους αρμόδιους τεχνοκράτες να αξιολογούν διάφορα σενάρια και διαθέσιμα εργαλεία. Ωστόσο, οι οριστικές αποφάσεις αναμένεται να ληφθούν από τους ηγέτες στο Euro Summit της 19ης Μαρτίου στις Βρυξέλλες. Σύμφωνα με προσχέδια, οι αρχηγοί κυβερνήσεων προτίθενται να αναθέσουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή την εξέταση όλων των παραγόντων που διαμορφώνουν τις τιμές στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο την υποστήριξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η οποία αντιμετωπίζει έντονο ανταγωνισμό από Κίνα και ΗΠΑ, χώρες όπου η ενέργεια παραμένει φθηνότερη.

Ενώ ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αλλάζει τα δεδομένα, εντείνει και τις ανησυχίες, ενισχύοντας τις φωνές για ταχύτερες και πιο τολμηρές παρεμβάσεις. Παράλληλα, τίθεται εκ νέου στο τραπέζι η συζήτηση για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), ένα βασικό εργαλείο κλιματικής πολιτικής, το οποίο ορισμένες χώρες κατηγορούν ότι αυξάνει τεχνητά το κόστος ενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προγραμματίσει αναθεώρησή του για το τρίτο τρίμηνο του 2026.

Η αντίδραση των αγορών στις πολεμικές εξελίξεις, προς το παρόν, χαρακτηρίζεται ως ήπια, με την τιμή του πετρελαίου να παραμένει σε διαχειρίσιμα επίπεδα, αν και ειδικοί δεν αποκλείουν την αύξηση σε τριψήφιες τιμές εάν η αναστάτωση παραταθεί. Πιο έντονη είναι η μεταβλητότητα στις τιμές του φυσικού αερίου, με τον δείκτη TTF να παρουσιάζει σημαντικές ημερήσιες διακυμάνσεις, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.

Για το οικονομικό επιτελείο στην Αθήνα, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει πόσο θα διαρκέσει το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, της στρατηγικής διόδου που διακινείται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Εάν η κρίση συνεχιστεί και επεκταθεί στον Απρίλιο, η κατάσταση θα δυσκολέψει, σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, ενώ οι αρμόδιες υπηρεσίες παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο τις επιπτώσεις.

Αυτή την περίοδο, η χονδρική τιμή ρεύματος κυμαίνεται γύρω στα 105 ευρώ, χαμηλότερα από πολλές χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Εάν παραμείνει σε αυτά τα επίπεδα, οι αυξήσεις στους επόμενους λογαριασμούς αναμένεται να είναι περιορισμένες, εκτός αν οι πάροχοι επιλέξουν να μην απορροφήσουν μέρος του κόστους μέσω εκπτώσεων. Στην άμβλυνση των επιπτώσεων συμβάλλει η μειωμένη κατανάλωση ρεύματος λόγω εποχής και η υψηλή συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στο ενεργειακό μίγμα, που μειώνει την ανάγκη για αέριο στην παραγωγή ηλεκτρισμού.

Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, δήλωσε στη Βουλή ότι η κυβέρνηση σχεδιάζει να παρέμβει με μέτρα στήριξης, εάν και εφόσον χρειαστεί, παραδεχόμενος ότι θα υπάρξουν αυξήσεις λόγω του πολέμου. Ωστόσο, εάν οι αυξήσεις είναι υπερβολικές και ξεκινήσει νέος κύκλος ανατιμήσεων, η κυβέρνηση διαθέτει την εμπειρία και τα “εργαλεία” από τις προηγούμενες κρίσεις.

Με αυτά τα δεδομένα, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία οι τηλεδιασκέψεις του οικονομικού επιτελείου με τεχνοκράτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έως το τέλος Μαρτίου, στο πλαίσιο της εποπτείας και της ετήσιας αξιολόγησης του Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού Σχεδιασμού. Υπό κανονικές συνθήκες, θα συζητούνταν μόνιμες φοροελαφρύνσεις και νέες εισοδηματικές ενισχύσεις. Τώρα, οι παρεμβάσεις περιορίζονται στον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο των 800-900 εκατομμυρίων ευρώ. Για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αυτό μεταφράζεται σε έκτακτες επιδοτήσεις ή μειώσεις φόρων “μίας χρήσης” που περνούν άμεσα στα τιμολόγια, εφόσον διαπιστωθεί ότι η ανατίμηση πλήττει αισθητά τα εισοδήματα των ασθενέστερων νοικοκυριών.