Ο πόλεμος Ισραήλ-Ιράν και οι οικονομικές επιπτώσεις: Τι περιμένει την Ελλάδα

Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιώς παρακολουθεί με έντονη ανησυχία την εξελισσόμενη πολεμική σύρραξη μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, στην οποία εμπλέκονται ενεργά και οι ΗΠΑ. Πέρα από τη διατάραξη της παγκόσμιας ειρήνης και ασφάλειας, μια πρώτη εκτίμηση, βασισμένη σε προηγούμενες πολεμικές επιχειρήσεις, αποκαλύπτει πληθώρα σοβαρών και πολυεπίπεδων οικονομικών επιπτώσεων, τόσο σε περιφερειακό, όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η πολεμική σύρραξη στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να προκαλέσει στην παγκόσμια οικονομία σημαντικούς κλυδωνισμούς. Εκτιμάται ότι θα υπάρξει μείωση του παγκόσμιου ΑΕΠ κατά 0,2% έως 1%, αύξηση του πληθωρισμού κατά 1% και επιβράδυνση των επενδύσεων, καθώς οι επενδυτές θα επιδιώκουν την αποφυγή κινδύνων. Το μέγεθος των επιπτώσεων εξαρτάται πρωτίστως από τη διάρκεια και την έκταση της σύρραξης.

Οι θαλάσσιες μεταφορές, η ενέργεια και το κόστος του παγκόσμιου εμπορίου αποτελούν τις τρεις βασικές παραμέτρους που θα καθορίσουν τη διεθνή εικόνα των αγορών. Αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο εξαιρετικά ταραγμένη διεθνώς, κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία προσπαθεί να σταθεροποιηθεί, αντιμέτωπη με έναν διεθνή οικονομικό πόλεμο λόγω δασμών, αλλά και με μια νέα περιφερειακή σύρραξη μετά την Ουκρανία, στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Εγγύς Ανατολής.

Οι άμεσες, βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις αναμένεται να είναι η εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου, δεδομένου ότι το Ιράν παράγει περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Επιπλέον, ο κίνδυνος διαταραχής της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων διακινείται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, μπορεί να ωθήσει την τιμή του Brent σε επίπεδα άνω των 100 δολαρίων ανά βαρέλι. Αυτό θα οδηγήσει σε αύξηση των τιμών LNG και φυσικού αερίου, επαναφέροντας πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη.

Για την Ελλάδα, οι επιπτώσεις θα είναι τόσο έμμεσες όσο και άμεσες, με τις σημαντικότερες να εντοπίζονται σε πέντε βασικούς τομείς: τη ναυτιλία, το εμπόριο, το ενεργειακό κόστος, τον τουρισμό και τη γεωπολιτική σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Πρώτιστης σημασίας είναι η ασφάλεια των Ελλήνων ναυτικών και των πληρωμάτων των ελληνόκτητων πλοίων που βρίσκονται στην εμπόλεμη περιοχή, καθώς και η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Η χώρα μας ενδέχεται να θεωρηθεί «γειτονική ζώνη αστάθειας», ιδιαίτερα από επισκέπτες από τρίτες χώρες, όπως οι ΗΠΑ και η Ασία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ακυρώσεις πακέτων κρουαζιέρων προς Ελλάδα, Τουρκία, Ισραήλ και Αίγυπτο, επιβαρύνοντας την τουριστική εικόνα της χώρας, ειδικά ενόψει των διακοπών του Πάσχα.

Στον τομέα της εμπορικής ναυτιλίας, πιθανές επιθέσεις ή εμπλοκές στα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα θα προκαλέσουν αύξηση των ναύλων και των ασφαλίστρων κινδύνων πολέμου. Η αναγκαστική ανακατεύθυνση πλοίων μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας θα οδηγήσει σε καθυστερήσεις και μειωμένη αξιοπιστία των logistics, με αποτέλεσμα υψηλότερο λειτουργικό κόστος και πιέσεις στις ναυλώσεις για τις ελληνόκτητες εταιρείες.

Η διαταραχή του εμπορίου και των εισαγωγών, ειδικά μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, θα επηρεάσει εκ νέου την εφοδιαστική αλυσίδα, τη μεταποίηση και το λιανικό εμπόριο. Οι εισαγωγές πρώτων υλών, σιτηρών και πετροχημικών θα επηρεαστούν άμεσα, αυξάνοντας το κόστος εισαγωγών σε ενέργεια, πρώτες ύλες και τεχνολογικά προϊόντα. Ταυτόχρονα, θα δημιουργηθεί ανασφάλεια στις εξαγωγές προς χώρες της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής.

Τις πιθανές επιπτώσεις από τη νέα σύρραξη και τη διαταραχή των εμπορευματικών ροών θα βιώσουν και πάλι τα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου, με ιδιαίτερη επιβάρυνση για το λιμάνι του Πειραιά, το οποίο έχει ήδη υποστεί σημαντικές απώλειες εμπορευματικής κίνησης λόγω της κατάστασης στην Ερυθρά Θάλασσα. Η νέα σύρραξη εξανεμίζει τις ελπίδες των Μεσογειακών λιμένων για μια περίοδο ειρηνικής ανάκαμψης, καθώς μεγάλες εταιρείες διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων, διαβλέποντας την κατάσταση, ενδέχεται να αναθεωρήσουν τους σχεδιασμούς τους για διέλευση από το Σουέζ.

Παράλληλα, η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ως απότοκο της αντίδρασης των αγορών, θα επιβαρύνει άμεσα τις οδικές, ακτοπλοϊκές και αεροπορικές μεταφορές, το κόστος παραγωγής και τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις, ιδίως σε τρόφιμα και ενέργεια.

Σε διεθνές επίπεδο, οι χρηματοπιστωτικές αγορές συνήθως αντιδρούν με πτώση των μετοχών και μεταβλητότητα των ομολόγων, κυρίως σε κλάδους υψηλής ενεργειακής εξάρτησης. Παρατηρείται άνοδος του χρυσού και του δολαρίου ως ασφαλή καταφύγια, ενώ τα νομίσματα αναδυόμενων αγορών υποχωρούν.

Επιπλέον, αναμένονται τάσεις μείωσης επενδύσεων, κάμψης τουρισμού και εξαγωγών, και περιορισμού ροών πετρελαίου. Υπάρχει ακόμη και το ενδεχόμενο αντίστροφης μετανάστευσης, καθώς αυξάνεται η στρατιωτική επιτήρηση. Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η Ελλάδα, εν μέσω καταιγιστικών εξελίξεων, καλείται να διατηρήσει ισορροπίες μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και αραβικών χωρών. Παράλληλα, ενισχύεται ο ρόλος της ως ενεργειακού κόμβου LNG και γεωπολιτικού συμμάχου, με πιθανή αύξηση της ναυτικής επιτήρησης στην Κρήτη και την Κύπρο.

Ο πρόεδρος του Ε.Β.Ε.Π., Βασίλης Κορκίδης, τονίζει: «Η επιθυμία όλων είναι αυτός ο πόλεμος να τελειώσει γρήγορα και χωρίς άλλες απώλειες αμάχων. Βεβαίως, την πορεία, την ένταση και τη διάρκειά του δεν τη γνωρίζουμε. Ωστόσο, η παρουσία και εμπλοκή των ΗΠΑ μας οδηγεί περισσότερο στο σενάριο μιας εμπόλεμης περιόδου λίγων ημερών ή εβδομάδων, και στην αποφυγή ενός γενικευμένου πολέμου στη Μέση Ανατολή. Παρόλα αυτά, παροδικές επιπτώσεις και οικονομικές απώλειες εκτιμάται ότι θα υπάρξουν από τη γεωπολιτική αστάθεια και αβεβαιότητα που έχει δημιουργηθεί.

Η Ελλάδα, προς το παρόν, επηρεάζεται περισσότερο έμμεσα, και όχι άμεσα, από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Σε περίπτωση, όμως, διάρκειας του πολέμου, οι συνθήκες θα αλλάξουν. Ο τουρισμός μας θα επηρεαστεί, καθώς πρόκειται για ευαίσθητο τομέα στην αντίληψη ασφάλειας. Η ενέργεια θα είναι ο μεγαλύτερος οικονομικός αποδέκτης, λόγω της εξάρτησης από εισαγωγές. Η ναυτιλία θα δει αύξηση κόστους, από ανακατευθύνσεις και καθυστερήσεις που θα μετακυλιστούν στα ναύλα, ενώ το εμπόριο και η εφοδιαστική αλυσίδα θα διαταραχθούν από τις συνθήκες ασφάλειας στις θαλάσσιες μεταφορές εμπορευμάτων μέσω Σουέζ. Ευελπιστούμε πως οι επιπτώσεις θα είναι βραχυπρόθεσμες και ευχόμαστε τις επόμενες μέρες να επικρατήσει η ειρήνη.»