Οι σαρωτικές αλλαγές Τραμπ και η παγκόσμια εμπορική αναταραχή
Η Alpha Bank αναλύει τον αντίκτυπο των δασμών και των συμφωνιών στην παγκόσμια οικονομία, εν μέσω νέων αποφάσεων από τον Αμερικανό πρόεδρο.
Οι ραγδαίες αλλαγές που επέφερε η κυβέρνηση Τραμπ κατά τη διάρκεια της θητείας της έχουν αναδιαμορφώσει με ιλιγγιώδη ταχύτητα το παγκόσμιο εμπορικό τοπίο. Σύμφωνα με ανάλυση της Alpha Bank στο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων για την παγκόσμια οικονομία, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους δασμούς και τις εμπορικές συμφωνίες που συνήφθησαν με την ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιαπωνία.
Η πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, η οποία με ψήφους 6-3 απέρριψε το μεγαλύτερο μέρος της δασμολογικής ατζέντας Τραμπ κρίνοντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος υπερέβη τις εξουσίες του, πυροδότησε άμεση αντίδραση από τον ίδιο, ο οποίος απάντησε με την επιβολή νέου δασμού. Αυτή η εξέλιξη δημιούργησε μια χαοτική κατάσταση, σύμφωνα με ευρωπαίους ιθύνοντες. Ο πρόεδρος της επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Bernd Lange, έκανε λόγο για “δασμολογικό χάος” που προκλήθηκε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ.
Από την περασμένη Τρίτη, ο πρόεδρος Τραμπ εφαρμόζει έναν νέο οριζόντιο δασμό 10% για όλους τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, αξιοποιώντας έναν διαφορετικό εμπορικό νόμο (Trade Act του 1974), αντί του 15% που είχε ανακοινωθεί λίγες ημέρες νωρίτερα, σύμφωνα με ανακοίνωση της Αμερικανικής Τελωνειακής Υπηρεσίας. Ο Λευκός Οίκος υπαινίχθηκε ότι ο Πρόεδρος παραμένει δεσμευμένος στην επιβολή ενός παγκόσμιου δασμού 15% και ότι ο νέος προσωρινός δασμός 10% θα ισχύει για 150 ημέρες. Η καθυστέρηση εφαρμογής του υψηλότερου ενιαίου δασμού ενδέχεται να προσφέρει ένα “παράθυρο” στις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις για να ασκήσουν πιέσεις για εξαιρέσεις, διασφαλίζοντας έτσι προτιμησιακή μεταχείριση στο πλαίσιο του νέου καθεστώτος.
Ο νέος παγκόσμιος δασμός έχει προκαλέσει αντιδράσεις μεταξύ των ευρωπαίων εμπορικών εταίρων της Αμερικής, συμπεριλαμβανομένων του Ηνωμένου Βασιλείου (ΗΒ) και της Ιαπωνίας. Οι χώρες αυτές, έχοντας συνάψει πέρυσι εμπορικές συμφωνίες με αντάλλαγμα χαμηλότερους δασμούς σε σημαντικούς κλάδους, βλέπουν τώρα τα οφέλη τους να διαβρώνονται. Η αντίδραση των αγορών αντικατοπτρίζει την έντονη ανησυχία που επικρατεί.
Παρόλο που οι δασμοί μπορεί να μην είναι υψηλότεροι από ό,τι στο παρελθόν (χαμηλότερη μέση σταθμισμένη επιβάρυνση), η εμπορική αβεβαιότητα επιστρέφει στο προσκήνιο και αυξάνεται κατακόρυφα. Εξετάζοντας τις τελευταίες εξελίξεις, παρουσιάζεται μια συγκριτική ανάλυση των βασικών σημείων των συμφωνιών που σύναψαν οι ΗΠΑ με την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), το ΗΒ και την Ιαπωνία το περασμένο έτος.
Η συμφωνία ΗΠΑ-ΕΕ, η οποία ανακοινώθηκε στις 28 Ιουλίου 2025, αποσκοπούσε στη σταθεροποίηση του διατλαντικού εμπορίου. Η δήλωση του Λευκού Οίκου στις 21 Αυγούστου 2025 τόνισε: “Αυτή η Συμφωνία-Πλαίσιο αποτελεί μια απτή απόδειξη της δέσμευσής μας για δίκαιο, ισορροπημένο και αμοιβαία επωφελές εμπόριο και επενδύσεις”. Σύμφωνα με τη συμφωνία, οι εισαγωγές της ΕΕ στις ΗΠΑ (αυτοκίνητα, φαρμακευτικά προϊόντα, ημιαγωγοί κ.α.) θα υπόκεινται σε ανώτατο συντελεστή 15%. Παράλληλα, οι ΗΠΑ θα εφάρμοζαν μόνο τους δασμούς του μάλλον ευνοούμενου κράτους (Most Favored Nation-MFN) για αεροσκάφη και ανταλλακτικά αεροσκαφών, γενόσημα φάρμακα και φυσικούς πόρους που δεν είναι διαθέσιμοι στις ΗΠΑ. Επιπλέον, προβλεπόταν η κατάργηση των δασμών της ΕΕ στα βιομηχανικά προϊόντα των ΗΠΑ, ενώ ο δασμολογικός συντελεστής των ΗΠΑ σε αλουμίνιο, χαλκό, σίδηρο και χάλυβα θα παρέμενε στο 50%. Η ΕΕ θα παρείχε προτιμησιακή πρόσβαση στην αγορά σε ένα ευρύ φάσμα αμερικανικών αγροτικών αγαθών, ενώ ευρωπαϊκές επενδύσεις ύψους 600 δισ. δολαρίων προβλέπονταν σε στρατηγικούς αμερικανικούς τομείς έως το 2028. Η ΕΕ είχε επίσης την πρόθεση να προμηθευτεί υγροποιημένο φυσικό αέριο, πετρέλαιο και πυρηνική ενέργεια από τις ΗΠΑ, εκτιμώμενης αξίας 750 δισ. δολαρίων έως το 2028, και να αγοράσει τσιπ ύψους 40 δισ. δολαρίων. Η συμφωνία περιλάμβανε επίσης την προμήθεια αμερικανικού στρατιωτικού και αμυντικού εξοπλισμού από την ΕΕ.
Η συμφωνία ΗΠΑ-ΗΒ, η οποία ανακοινώθηκε στις 8 Μαΐου 2025, αποσκοπούσε στην εμβάθυνση της εμπορικής σχέσης των δύο χωρών, βασιζόμενη στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και σε μια κοινή δέσμευση για δίκαιο και αμοιβαίο εμπόριο. Οι περισσότερες εισαγωγές βρετανικών αγαθών από τις ΗΠΑ θα υπόκεινταν σε συντελεστή 10%, ενώ το ΗΒ δεσμεύθηκε να διευρύνει την πρόσβαση στην αγορά για ένα ευρύ φάσμα αμερικανικών εξαγωγών. Τα αυτοκίνητα του ΗΒ θα εισέρχονταν στις ΗΠΑ με συντελεστή 10% έως μια ποσόστωση 100.000 ετησίως, και στη συνέχεια με 27,5% για οχήματα που υπερβαίνουν τη συγκεκριμένη ποσόστωση. Ο δασμολογικός συντελεστής σε αλουμίνιο, χαλκό, σίδηρο και χάλυβα θα παρέμενε στο 25%. Οι ΗΠΑ θα εφάρμοζαν μόνο τους δασμούς MFN για αεροσκάφη και ανταλλακτικά αεροσκαφών, ενώ ο Όμιλος International Airlines Group, ιδιοκτήτρια της British Airways, ανακοίνωσε την αγορά 32 αεροσκαφών Boeing έναντι 13 δισ. δολαρίων.
Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιαπωνίας, η οποία ανακοινώθηκε στις 22 Ιουλίου 2025, τέθηκε τελικά σε εφαρμογή στις 4 Σεπτεμβρίου 2025. Η συμφωνία όριζε συντελεστή 15% για τις περισσότερες ιαπωνικές εισαγωγές, ενώ οι ΗΠΑ θα μείωναν τον δασμό στο 0% για τους φυσικούς πόρους (που δεν είναι διαθέσιμοι σε επαρκή κλίμακα για να ικανοποιήσουν την εγχώρια ζήτηση) και τα γενόσημα φάρμακα. Η Ιαπωνία συμφώνησε να επενδύσει 550 δισ. δολάρια στις ΗΠΑ σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, όπως τα κρίσιμα ορυκτά και μέταλλα, η βιομηχανία, η ενέργεια και η τεχνητή νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί και τα φαρμακευτικά προϊόντα. Επιπλέον, η Ιαπωνία προτίθεται να χορηγήσει προνομιακή πρόσβαση στην αγορά της σε διάφορα αμερικανικά προϊόντα (τρόφιμα, αυτοκίνητα, ενέργεια, άλλα βιομηχανικά αγαθά).