Ελληνική οικονομία: Ανάκαμψη με σκιές – Οι πολλοί που μένουν πίσω

Η ελληνική οικονομία δείχνει σημάδια δυναμικής ανάκαμψης μετά από μια δεκαετία κρίσης (2009-2018). Η ανάπτυξη ξεπερνά τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα δάνεια διάσωσης αποπληρώνονται νωρίτερα από το προβλεπόμενο, και οι αφίξεις τουριστών αγγίζουν ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Ωστόσο, πίσω από αυτούς τους ενθαρρυντικούς αριθμούς, ένα σημαντικό μέρος του ελληνικού πληθυσμού αντιμετωπίζει αυξανόμενες δυσκολίες. Τα ενοίκια ανεβαίνουν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, ενώ οι μισθοί δεν ακολουθούν την ανοδική πορεία. Ως αποτέλεσμα, πολλά νοικοκυριά αναγκάζονται να περιορίσουν δαπάνες σε βασικούς τομείς όπως η θέρμανση, η διασκέδαση ή η εστίαση, ενώ ταυτόχρονα αυξάνουν τον δανεισμό τους. Αυτή η τάση, σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters, εγκυμονεί νέους κινδύνους για την οικονομική ανάκαμψη.

Σύμφωνα με έκθεση του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων (ΙΜΕ), έξι στα δέκα νοικοκυριά δηλώνουν ότι το μηνιαίο εισόδημά τους δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες τους μέχρι το τέλος του μήνα. Το ΙΜΕ τονίζει ότι οι οικονομικές δυσκολίες δεν αφορούν πλέον μόνο τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα, αλλά έχουν επεκταθεί και στη μεσαία τάξη.

Η κληρονομιά της κρίσης και το δυσεύρετο σπίτι
Πολλά από τα σημερινά προβλήματα έχουν τις ρίζες τους στην περίοδο της οικονομικής κρίσης, κατά την οποία η οικοδομική δραστηριότητα σχεδόν πάγωσε. Ειδικότερα, όπως αναφέρεται σε έκθεση της Τράπεζας Πειραιώς, στις μεγάλες ελληνικές πόλεις παρατηρείται έλλειψη περίπου 180.000 κατοικιών, τόσο προς ενοικίαση όσο και προς πώληση.

Το πρόγραμμα «χρυσής βίζας-Golden Visa», το οποίο τέθηκε σε ισχύ το 2014 και αφορά αλλοδαπούς αγοραστές ακινήτων, έχει επιδεινώσει την κατάσταση. Από τα μέσα της δεκαετίας του 2010, περίπου 20.000 ακίνητα, κυρίως στην Αθήνα, έχουν πωληθεί σε ξένους επενδυτές, ενώ επιπλέον 150.000 ακίνητα έχουν μετατραπεί σε καταλύματα τύπου Airbnb.

Ο Θεμιστοκλής Μπάκας, πρόεδρος του E-Real Estate Network, επισημαίνει την πρωτοφανή ζήτηση, καθώς εκατοντάδες ενδιαφερόμενοι εμφανίζονται για μια μόνο επίσκεψη σε κάποιο ακίνητο. Παρομοιάζει την κατάσταση με τις ουρές στα παντοπωλεία τη δεκαετία του 1940, τονίζοντας ότι τότε περιμέναν για τρόφιμα, ενώ σήμερα περιμένουν για ένα σπίτι.

Η ιδιοκατοίκηση γίνεται όλο και πιο δυσπρόσιτη. Το ποσοστό ιδιοκατοίκησης υποχώρησε κάτω από το 70% το 2024, από περίπου 77% που ήταν το 2009, καταγράφοντας το χαμηλότερο επίπεδο από την αρχή της καταγραφής.

Ελληνική ιδιαιτερότητα στην Ευρώπη
Ενώ η αύξηση των ενοικίων αποτελεί ένα ευρωπαϊκό φαινόμενο, η Ελλάδα φαίνεται να ξεχωρίζει. Από το 2019 έως το 2024, τα ενοίκια στην Αθήνα αυξήθηκαν κατά μέσο όρο πάνω από 50%. Για σύγκριση, την ίδια περίοδο, τα ενοίκια για διαμερίσματα δύο υπνοδωματίων αυξήθηκαν κατά 26% στη Μαδρίτη και κατά 14% στο Παρίσι.

Παρά το γεγονός ότι οι μέσοι μισθοί στην Ελλάδα αυξήθηκαν περίπου 27% την ίδια πενταετία, οι Έλληνες εξακολουθούν να δαπανούν το μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους για τη στέγαση, σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη χώρα της ΕΕ.

Η κυβέρνηση παρέχει επιδοτήσεις ενοικίου για ορισμένες ευάλωτες ομάδες, ωστόσο οι ενοικιαστές αναφέρουν περιορισμένο αντίκτυπο. Πάνω από το 83% των πολιτών δηλώνει ότι δεν μπορεί να αποταμιεύσει, ενώ το 40% περιόρισε δαπάνες για εστιατόρια και κινηματογράφο πέρυσι.

«Η κατάσταση είναι ήδη πολύ δύσκολη και αναμένεται να επιδεινωθεί», σχολιάζει ο καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου, Νίκος Κουραχάνης.

Μετακινήσεις εκτός γειτονιάς
Καθώς όλο και περισσότεροι ξένοι αποκτούν ακίνητα, πολλοί Έλληνες αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις γειτονιές που μεγάλωσαν.
Η 52χρονη νηπιαγωγός, Ιωάννα Τζάκα, έλαβε ειδοποίηση λίγες ημέρες πριν τα Χριστούγεννα, ζητώντας της να εγκαταλείψει το διαμέρισμά της σε κεντρική περιοχή της Αθήνας. Ένα λιβανέζικο ζευγάρι αγόρασε το ακίνητο και της έδωσε προθεσμία 30 ημερών.

Τα ενοίκια στην εν λόγω περιοχή είχαν εκτιναχθεί από 1.300 έως 2.000 ευρώ. Τελικά, η Ιωάννα μετακόμισε με τον σύζυγο και τον 14χρονο γιο τους στα προάστια, πληρώνοντας 1.500 ευρώ μηνιαίως.
«Νιώθω σαν να ξεριζώνομαι», δηλώνει. «Εδώ μεγάλωσα. Όλοι οι φίλοι του παιδιού μου είναι εδώ».