Το Ταμείο Ανάκαμψης της ΕΕ: Φιλόδοξοι στόχοι, εμπόδια στην υλοποίηση

Σε ελαιώνες και αμπελώνες σε όλη την Ισπανία, αισθητήρες και drones, που χρηματοδοτούνται από το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανάκαμψης μετά το Σχέδιο Μάρσαλ, συλλέγουν δεδομένα εδάφους. Αυτά τα δεδομένα τροφοδοτούν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, με σκοπό να βοηθήσουν τους αγρότες να διαχειρίζονται πιο αποτελεσματικά τις καλλιέργειές τους. Το εγχείρημα αυτό, που αφορά την αποανθρακοποίηση και την ψηφιοποίηση ενός κρίσιμου οικονομικού κλάδου, ενσαρκώνει τον σκοπό του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ, ύψους 955 δισ. δολαρίων. Παρόλο που οι τελικές προθεσμίες εκταμίευσης πλησιάζουν, ελλείψεις δεξιοτήτων, βαριά γραφειοκρατία και αβεβαιότητα για τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση καθιστούν δύσκολη την υπέρβαση των εμποδίων που ανασταίνουν τις προσπάθειες οικονομικού μετασχηματισμού της Ευρώπης, σύμφωνα με το Reuters.

“Τα κονδύλια μας άφησαν υποδομές δεδομένων, κοινή διακυβέρνηση και ομάδες ικανές να λειτουργούν AI σε μεγάλη κλίμακα,” δήλωσε ο Χουάν Φρανθίσκο Ντελγκάδο, συντονιστής του αγροτικού έργου. “Αυτό που δεν μας άφησαν είναι ένα επιχειρηματικό μοντέλο,” πρόσθεσε, αναφέροντας ότι η ομάδα του επεξεργάζεται χρηματοδοτικό σχέδιο για την ανάπτυξη της πλατφόρμας δεδομένων, την αναβάθμιση του εξοπλισμού και την προσέλκυση ταλέντων μετά την εξάντληση των ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Φιλόδοξοι στόχοι, μικτά αποτελέσματα:
Οι ηγέτες της ΕΕ, αντιμέτωποι το 2020 με μια πρωτοφανή κατάρρευση του ΑΕΠ λόγω της πανδημίας, εγκαινίασαν το Ταμείο Ανάκαμψης με έναν φιλόδοξο στόχο: τη διάσωση της οικονομίας της Ένωσης μέσω μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, που θα ενίσχυαν ταυτόχρονα την ψηφιοποίηση και τη βιωσιμότητα. Η ανάγκη ορθής αξιοποίησης των πόρων έχει αποκτήσει νέα βαρύτητα, καθώς οι απειλές οικονομικού εξαναγκασμού από την Κίνα και οι ολοένα και πιο εχθρικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, εντείνουν την αίσθηση ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τις άμυνές της.

Περισσότερα από 700 δισ. ευρώ διατέθηκαν ως επιχορηγήσεις και δάνεια το 2021, αν και το ποσό περιορίστηκε στα 577 δισ. ευρώ, καθώς ορισμένα κράτη επέλεξαν να μην αξιοποιήσουν το σύνολο των δανείων που τους προσφέρθηκαν. Πέντε χρόνια αργότερα, 182 δισ. ευρώ από τα κατανεμημένα κονδύλια δεν έχουν ακόμη εκταμιευθεί, σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters βάσει στοιχείων της ΕΕ.

Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι το Ταμείο πέτυχε τόσο τους βραχυπρόθεσμους όσο και τους μακροπρόθεσμους στόχους του. Ωστόσο, αξιωματούχοι, επιχειρήσεις και άλλοι παράγοντες που μίλησαν στο Reuters εκτιμούν ότι το τελικό αποτέλεσμα είναι πιο άνισο.

Υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι το Ταμείο απορρόφησε μέρος του σοκ της πανδημίας και έσπασε ένα μακροχρόνιο ταμπού της κοινής ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Οι προϋποθέσεις για την πρόσβαση στους πόρους, από μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας σε Γαλλία και Ισπανία έως απλοποιημένες άδειες για ΑΠΕ σε Ιταλία, Ελλάδα και Πορτογαλία, και ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας σε Σλοβακία και Ρουμανία, ενδέχεται να προσφέρουν μακροπρόθεσμα οφέλη σε παραγωγικότητα και ανάπτυξη.

Ωστόσο, η υλοποίηση αυτών των μεταρρυθμίσεων και η απορρόφηση των κονδυλίων πήρε περισσότερο χρόνο από τον αναμενόμενο, περιορίζοντας την όποια ταχεία επιτάχυνση της ανάπτυξης, η οποία παραμένει υποτονική σε σύγκριση με τις ΗΠΑ ή την Κίνα.

Στην Ιταλία, ο Μάρκο Λεονάρντι, καθηγητής Οικονομικών και πρώην ανώτατο κυβερνητικό στέλεχος, αποδίδει μεγάλο μέρος των καθυστερήσεων στις έξι αναθεωρήσεις του ιταλικού σχεδίου ύψους 194 δισ. ευρώ, εκ των οποίων μία χρειάστηκε σχεδόν έναν χρόνο για να συμφωνηθεί. “Η αναθεώρηση του 2023 ήταν καταστροφική,” είπε, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση Μελόνι αφαίρεσε δισεκατομμύρια από τους δήμους, για να χρηματοδοτήσει φορολογικές πιστώσεις άνω των 6 δισ. ευρώ για επιχειρήσεις, οι οποίες τελικά δυσκολεύτηκαν να τις αξιοποιήσουν, λόγω γραφειοκρατίας.

Υπό πίεση χρόνου, η Ιταλία περιόρισε και στόχους όπως η κατασκευή παιδικών σταθμών, μειώνοντας τον αριθμό από 264.000 σε 150.480. Στην Ισπανία και την Ιταλία, που απορρόφησαν πάνω από το μισό των διαθέσιμων πόρων, η αντιπολίτευση κατηγόρησε τις κυβερνήσεις για δαπάνες σε έργα “βιτρίνας”. “Η Ιταλία είναι γεμάτη πόλεις και χωριά με πλατείες, σταθμούς, ποδηλατόδρομους και ακόμη και κοιμητήρια, που κατασκευάστηκαν ή ανακαινίστηκαν με ευρωπαϊκά κονδύλια,” δήλωσε ο Λουίτζι Μαρατίν στο Reuters.

Το ισπανικό think tank FUNCAS σημείωσε ότι η επιδίωξη ίσης και δίκαιης κατανομής των πόρων περιόρισε σε ορισμένες περιπτώσεις τον αντίκτυπό τους. Αν και λίγο πάνω από το 40% των ισπανικών κονδυλίων κατευθύνθηκε σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι χρονοβόρες και περίπλοκες διαδικασίες απέτρεψαν πολλές από αυτές από το να υποβάλουν αίτηση.

Παράταση στα χρονοδιαγράμματα:
Τα κράτη-μέλη έχουν προθεσμία έως τις 31 Αυγούστου για την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και έως τις 30 Σεπτεμβρίου για τα τελικά αιτήματα πληρωμής. Η Ισπανία παραιτήθηκε τον Δεκέμβριο από δάνεια άνω των 60 δισ. ευρώ, παραδεχόμενη ότι δεν μπορούσε να καλύψει εγκαίρως ορισμένα ορόσημα λόγω προβλημάτων στην εφοδιαστική αλυσίδα και τεχνικών δυσκολιών.

Στην Ιταλία, όπου έως τον περασμένο Δεκέμβριο είχαν δαπανηθεί περίπου 110 δισ. ευρώ, αυξάνονται οι ανησυχίες ότι οι επενδύσεις θα καταρρεύσουν όταν τελειώσουν τα κονδύλια. Η Ρώμη και η Μαδρίτη εξασφάλισαν τελικά ευρωπαϊκή έγκριση για παρατάσεις που ουσιαστικά μεταθέτουν μέρος των δαπανών πέραν του 2026. “Ένας εύκολος τρόπος για να φτάσουν τα χρήματα στην οικονομία είναι να παραταθούν τα προγράμματα κατά ένα ή δύο χρόνια,” σχολίασε ο Κάρστεν Μπρζέσκι, οικονομολόγος της ING. “Γιατί να μην επιτραπεί στα κράτη να παρεκκλίνουν από τους δημοσιονομικούς κανόνες, εφόσον υλοποιούν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που ανακουφίζουν μακροπρόθεσμα τα δημόσια οικονομικά;”