Νέο μοντέλο ρύθμισης χρεών προς την Εφορία: Προσωποποιημένες δόσεις με βάση το εισόδημα και την περιουσία

Η κυβέρνηση επανεξετάζει τη δημιουργία ενός νέου μοντέλου ρύθμισης χρεών προς την Εφορία, το οποίο θα απομακρυνθεί από τη λογική των οριζόντιων σχημάτων και θα εισαγάγει προσωποποιημένες δόσεις, προσαρμοσμένες στο εισόδημα, την περιουσία και τη φορολογική συνέπεια κάθε οφειλέτη. Το σχέδιο αυτό απευθύνεται κυρίως σε φορολογούμενους που, ενώ ήταν μέχρι πρότινος συνεπείς, βρέθηκαν σε έκτακτη ανάγκη και αδυνατούν να ανταποκριθούν προσωρινά στις υποχρεώσεις τους. Ταυτόχρονα, αποσκοπεί στην αύξηση των βιώσιμων ρυθμίσεων και των πραγματικών εισπράξεων του Δημοσίου από τα ληξιπρόθεσμα χρέη που σήμερα παραμένουν εκτός οποιουδήποτε πλαισίου αποπληρωμής.

Το οικονομικό επιτελείο διαθέτει στοιχεία που καταδεικνύουν ότι το υφιστάμενο σύστημα ρυθμίσεων δεν αποδίδει τα αναμενόμενα. Παρά το γεγονός ότι τα πραγματικά ληξιπρόθεσμα χρέη προς την Εφορία ανέρχονται περίπου στα 85 δισ. ευρώ, μόνο το 4,03% του ποσού αυτού, δηλαδή περίπου 3,44 δισ. ευρώ, βρίσκεται σε ρύθμιση. Το υπόλοιπο χρέος παραμένει εκτός ρύθμισης, επιβαρύνεται με προσαυξήσεις και οδηγεί, αναπόφευκτα, σε αναγκαστικά μέτρα, χωρίς ουσιαστικό δημοσιονομικό όφελος και με σημαντικό κοινωνικό κόστος.

Τόσο το οικονομικό επιτελείο όσο και η ΑΑΔΕ αναγνωρίζουν ότι η πάγια ρύθμιση των 24 δόσεων, η οποία αποτελεί σήμερα το κύριο εργαλείο για τα φυσικά πρόσωπα, δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές συνθήκες της οικονομίας. Η ακρίβεια, οι χαμηλοί μισθοί και οι συσσωρευμένες υποχρεώσεις περιορίζουν δραστικά τις αντοχές των νοικοκυριών. Πολλοί φορολογούμενοι είτε δεν εντάσσονται καθόλου στην πάγια ρύθμιση, είτε τη χάνουν μετά από λίγους μήνες, με αποτέλεσμα τα χρέη να επανέρχονται στο ληξιπρόθεσμο υπόλοιπο και να ενεργοποιούνται κατασχέσεις και δεσμεύσεις λογαριασμών.

Το νέο μοντέλο που εξετάζεται επιχειρεί να σπάσει αυτόν τον φαύλο κύκλο, υιοθετώντας ως βασική φιλοσοφία την εξατομίκευση, παρόμοια με τον εξωδικαστικό μηχανισμό. Αντί για έναν ενιαίο αριθμό δόσεων για όλους, το χρέος θα κατανέμεται σε δόσεις που θα προκύπτουν από το πραγματικό οικονομικό προφίλ του οφειλέτη. Το δηλωθέν εισόδημα, η ύπαρξη ακίνητης περιουσίας, οι καταθέσεις, καθώς και το ιστορικό φορολογικής συνέπειας, θα συνυπολογίζονται για τη διαμόρφωση ενός πλάνου αποπληρωμής που να μπορεί πράγματι να τηρηθεί.

Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν πού εντοπίζεται σήμερα η μεγαλύτερη κινητικότητα. Το υψηλότερο ποσοστό των συνολικών ρυθμισμένων οφειλών καταγράφεται σε ποσά έως 10.000 ευρώ. Συγκεκριμένα, στο εύρος από 500 έως 10.000 ευρώ βρίσκεται περίπου το 15,52% των συνολικών ρυθμίσεων, με τις περισσότερες περιπτώσεις να αφορούν χρέη από 2.000 έως 3.000 ευρώ. Πρόκειται κυρίως για φυσικά πρόσωπα που προσπαθούν να τακτοποιήσουν τις υποχρεώσεις τους, αλλά συχνά δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις αυστηρές δόσεις της πάγιας ρύθμισης.

Η εικόνα διαφοροποιείται όταν εξετάζονται χωριστά τα φυσικά και τα νομικά πρόσωπα. Στα φυσικά πρόσωπα παρατηρείται απότομη πτώση των ποσοστών ρύθμισης όταν οι οφειλές ξεπερνούν τις 20.000 ευρώ, γεγονός που συνδέεται άμεσα με την αδυναμία εξυπηρέτησης των υφιστάμενων σχημάτων. Αντίθετα, τα νομικά πρόσωπα εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά ρύθμισης σε μεγαλύτερα ποσά. Περίπου το 21,66% των οφειλών στο εύρος από 10.000 έως 100.000 ευρώ βρίσκεται σε ρύθμιση, ενώ στην κατηγορία από 10.000 έως 20.000 ευρώ το ποσοστό φτάνει στο 25%.

Ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά ρύθμισης καταγράφονται και στα πολύ μικρά ποσά, κάτω των 500 ευρώ. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μικρές οφειλές συχνά παραμελούνται, διογκώνονται με προσαυξήσεις και τελικά μετατρέπονται σε χρόνιο πρόβλημα. Το νέο μοντέλο φιλοδοξεί να καλύψει και αυτή την κατηγορία, δίνοντας τη δυνατότητα ευέλικτης αποπληρωμής ώστε να μην αφήνονται μικρά χρέη να εξελίσσονται σε μεγάλες εκκρεμότητες.

Κομβικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι η διαφοροποίηση των όρων ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα. Για φορολογούμενους με χαμηλά εισοδήματα και περιορισμένη περιουσία προβλέπονται περισσότερες δόσεις και μικρότερη μηνιαία επιβάρυνση, ώστε η ρύθμιση να είναι πραγματικά βιώσιμη. Αντίθετα, για όσους διαθέτουν μεγαλύτερη οικονομική επιφάνεια, οι όροι θα είναι αυστηρότεροι, με λιγότερες δόσεις και ταχύτερη αποπληρωμή, ώστε να αποφεύγεται η κατάχρηση της ευελιξίας.

Παράλληλα, το νέο μοντέλο αναμένεται να περιορίσει την ανάγκη για αναγκαστικά μέτρα, τα οποία συχνά δεν αποδίδουν τα προσδοκώμενα έσοδα και επιβαρύνουν περαιτέρω τη σχέση κράτους – πολίτη. Η εμπειρία δείχνει ότι οι κατασχέσεις σε λογαριασμούς φορολογουμένων με περιορισμένα εισοδήματα σπάνια οδηγούν σε ουσιαστικές εισπράξεις, ενώ εντείνουν την οικονομική ασφυξία και την κοινωνική δυσαρέσκεια. Αντίστοιχες πρακτικές εφαρμόζονται ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, όπου η αντιμετώπιση των φορολογικών χρεών προσαρμόζεται στις δυνατότητες του κάθε πολίτη. Εκεί, ο αριθμός των δόσεων δεν είναι προκαθορισμένος, αλλά προκύπτει από την ικανότητα του οφειλέτη να τηρεί τη ρύθμιση σε βάθος χρόνου, που αποτελεί και τον βασικό στόχο της φορολογικής διοίκησης.