Ταμείο Ανάκαμψης: Το μεγάλο στοίχημα της Ελλάδας για το 2026

Η τελική ευθεία για το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, γνωστό ως «Ελλάδα 2.0», αγγίζει την κορύφωσή της το 2026, με το κρίσιμο στοίχημα να αφορά την είσπραξη 13,7 δισ. ευρώ από τις τελευταίες δόσεις. Αυτοί οι πόροι προορίζονται για την υλοποίηση μεγάλων έργων υποδομής, την αναβάθμιση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), τον ψηφιακό μετασχηματισμό του Δημοσίου, καθώς και τη χρηματοδότηση ιδιωτικών επενδύσεων, με απόλυτη προτεραιότητα την έγκαιρη ολοκλήρωσή τους για την αποφυγή απωλειών.

Το τελευταίο έτος υλοποίησης του εθνικού σχεδίου «Ελλάδα 2.0» χαρακτηρίζεται από κρίσιμες αποφάσεις, εκκρεμότητες και απαιτητικά χρηματοδοτικά αιτήματα. Τα μεγαλύτερα ποσά, τα πιο σύνθετα έργα και οι αυστηρότεροι έλεγχοι από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμπίπτουν χρονικά, δημιουργώντας ένα στενό παράθυρο για την αποτελεσματική διαχείριση, όπου δεν υπάρχει περιθώριο για καθυστερήσεις ή αστοχίες.

Λίγο πριν το τέλος του 2025, η κυβέρνηση υπέβαλε το 7ο αίτημα επιχορηγήσεων και το 6ο αίτημα δανείων, συνολικού ύψους 1,17 δισ. ευρώ, με τις εκταμιεύσεις να αναμένονται εντός του 2026. Η αναθεώρηση του σχεδίου «Ελλάδα 2.0» καθιστά το χρονοδιάγραμμα έντονα οπισθοβαρές, καθώς τα μεγαλύτερα αιτήματα μεταφέρονται στο τέλος της χρονιάς.

Στα τέλη Απριλίου αναμένεται το 8ο αίτημα, με επιχορηγήσεις 1,7 δισ. ευρώ και δάνεια 1,3 δισ. ευρώ (σύνολο 3 δισ. ευρώ). Ωστόσο, το κύριο βάρος επικεντρώνεται στον Σεπτέμβριο, οπότε θα υποβληθούν το 9ο και τελευταίο αίτημα επιχορηγήσεων (4,4 δισ. ευρώ) και το 8ο και τελευταίο αίτημα δανείων (5,2 δισ. ευρώ), αθροίζοντας 9,6 δισ. ευρώ σε μία κίνηση.

Η Ελλάδα, μέσα σε λίγους μήνες, θα διεκδικήσει σχεδόν το 30% του συνολικού ποσού που της αναλογεί από το Ταμείο Ανάκαμψης, γεγονός που εξηγεί γιατί το 2026 χαρακτηρίζεται ως η πιο κρίσιμη χρονιά του προγράμματος.

Για να εγκριθούν και να εκταμιευθούν αυτά τα ποσά, απαιτείται η ολοκλήρωση 178 εκκρεμών οροσήμων και στόχων, παρά τις τέσσερις αναθεωρήσεις του ελληνικού σχεδίου, οι οποίες είχαν αφαιρέσει έργα και μεταρρυθμίσεις που δεν ήταν εφικτό να ολοκληρωθούν εγκαίρως. Αυτό το πυκνό πλέγμα παρεμβάσεων περιλαμβάνει κρίσιμες νομοθετικές αλλαγές, ψηφιακά έργα του Δημοσίου, μεγάλα έργα υποδομής και δράσεις με κοινωνικό αποτύπωμα. Παράλληλα, το Ελληνικό Δημόσιο καλείται να ολοκληρώσει επενδύσεις ύψους 7,2 δισ. ευρώ, να ενεργοποιήσει δάνεια 5,46 δισ. ευρώ για ιδιωτικές επενδύσεις και να προωθήσει ένα εκτεταμένο πλέγμα μεταρρυθμίσεων υπό αυστηρή ευρωπαϊκή εποπτεία και χωρίς δυνατότητα παράτασης.

Ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης, έχει τονίσει επανειλημμένα τον στόχο να μη χαθεί ούτε ένα ευρώ από το συνολικό πακέτο των 36 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης. Μέχρι σήμερα, η χώρα έχει εισπράξει 23,4 δισ. ευρώ, και με την έγκριση του τελευταίου διπλού αιτήματος ύψους 1,17 δισ. ευρώ, οι συνολικές εκταμιεύσεις θα φτάσουν τα 24,57 δισ. ευρώ, ποσοστό 68,3% των διαθέσιμων πόρων. Η ομάδα του αναπληρωτή υπουργού έχει την κεντρική ευθύνη συντονισμού, διαχειριζόμενη την αλληλουχία των οροσήμων, την ωρίμανση των έργων και την προετοιμασία των αιτημάτων πληρωμής σε ένα εξαιρετικά σφιχτό και οπισθοβαρές χρονοδιάγραμμα.

Η πρώτη και πιο κρίσιμη πρόκληση αφορά την έγκαιρη ολοκλήρωση των οροσήμων που «ξεκλειδώνουν» τις τρεις τελευταίες δόσεις. Παρά τις αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις, περίπου 180 επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις πρέπει να ολοκληρωθούν χωρίς καθυστερήσεις.

Για την υποβολή του 8ου αιτήματος επιχορηγήσεων, απαιτείται, μεταξύ άλλων, η έκδοση άδειας για τη δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα, η ψήφιση της νέας νομοθεσίας για τα επιδόματα ανεργίας, η αναβάθμιση κρίσιμων υποδομών του ΕΣΥ και η ολοκλήρωση του πληροφοριακού συστήματος της ΑΑΔΕ.

Ο βαθμός δυσκολίας αυξάνεται σημαντικά για το 9ο και τελευταίο αίτημα. Στη λίστα των απαιτήσεων περιλαμβάνονται η ολοκλήρωση του αυτοκινητόδρομου Ε-65 (Τρίκαλα – Εγνατία Οδός), παρεμβάσεις στον ΒΟΑΚ, έργα στον προαστιακό σιδηρόδρομο της Δυτικής Αττικής, δράσεις ψηφιακού μετασχηματισμού των σιδηρόδρομων, καθώς και αποκαταστάσεις υποδομών που επλήγησαν από τις κακοκαιρίες «Daniel» και «Elias».

Στα ίδια ορόσημα εντάσσονται η ολοκλήρωση του Εθνικού Κτηματολογίου, η εκπόνηση πολεοδομικών σχεδίων, η ανάπτυξη υποδομών οπτικών ινών σε κτίρια, η περάτωση νέων δικαστικών κτιρίων, η ψηφιοποίηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, η μείωση του clawback κατά 400 εκατ. ευρώ, η ανακαίνιση υποδομών πρωτοβάθμιας υγείας και ΕΣΥ, η κοινωνική στέγαση και οι πρωτοβάθμιοι προσεισμικοί έλεγχοι δημοσίων κτιρίων.

Στο σκέλος των δανείων, που συνδέεται άμεσα με την υλοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων (χρηματοδοτούμενων κατά 35%-50% από το Ταμείο Ανάκαμψης), οι καθυστερήσεις του παρελθόντος επιχειρείται να αμβλυνθούν μέσω της μεταφοράς χαρτοφυλακίων δανείων ύψους 2 δισ. ευρώ στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα. Η κίνηση αυτή αποτελεί μέρος του σχεδιασμού για την επιτάχυνση του δανειακού σκέλους και συνδέεται με την επίτευξη κρίσιμων οροσήμων.

Στην περίπτωση των δανείων, όπου καταγράφονται χαμηλότεροι ρυθμοί απορρόφησης, η λογική είναι διαφορετική: το αποτέλεσμα κρίνεται από την κινητοποίηση των επενδύσεων και τη συμβασιοποίησή τους έως το καλοκαίρι του 2026. Ωστόσο, η προθεσμία αυτή δεν τερματίζει το δανειακό σκέλος, καθώς η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης θα συνεχιστεί και μετά το 2026, με τις τράπεζες να εκταμιεύουν δόσεις σε ιδιωτικές επιχειρήσεις που υλοποιούν επενδυτικά σχέδια, ανάλογα με την ωρίμανση των έργων και την ευελιξία του τραπεζικού συστήματος. Σε αντίθεση με τις επιχορηγήσεις, πρόκειται για επιστρεπτέους πόρους, οι οποίοι δεν παρέχουν την ίδια άμεση ρευστότητα στη δημόσια επένδυση και την πραγματική οικονομία.