Πώς τα σοκ τιμών μπορούν να πυροδοτήσουν πληθωριστικές εκρήξεις σε ένα συνδεδεμένο δίκτυο επιχειρήσεων
Νέα έρευνα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας εξηγεί τους μηχανισμούς διάδοσης των αυξήσεων κόστους
Μια φαινομενικά μικρή αύξηση τιμών μπορεί να μετατραπεί σε ένα εκτεταμένο πληθωριστικό επεισόδιο, όταν πλήττει ένα πυκνά διασυνδεδεμένο δίκτυο επιχειρήσεων. Αυτό υποστηρίζουν νέα έρευνα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).
Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ, Αντον Νάκοφ και Μισέλ Γκασίμπε, εξηγούν σε άρθρο τους στην ιστοσελίδα της Τράπεζας ότι το φαινόμενο οφείλεται σε αλυσιδωτές αντιδράσεις κατά μήκος των εφοδιαστικών αλυσίδων. Συγκεκριμένα, το κόστος παραγωγής μιας επιχείρησης μετατρέπεται στο κόστος εισροών για την επόμενη. «Οι αλυσίδες αυτές διογκώνονται δυσανάλογα όταν το αρχικό σοκ είναι μεγάλο», αναφέρουν. Προσθέτουν δε, ότι μια σοβαρή διαταραχή, όπως η απότομη πτώση της παραγωγικότητας ή η παρατεταμένη άνοδος των διεθνών τιμών εμπορευμάτων, μπορεί να προκαλέσει ένα κύμα αυξήσεων που «σαρώνει» μεγάλο μέρος της οικονομίας.
Τα ευρήματα αυτά φωτίζουν τους λόγους πίσω από την εκτίναξη του πληθωρισμού στην Ευρωζώνη πάνω από το 10% μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η οποία εκτόξευσε το ενεργειακό κόστος. Αξιωματούχοι της ΕΚΤ έχουν παραδεχθεί ότι υποτίμησαν τις επιπτώσεις στις τιμές καταναλωτή και αντέδρασαν με καθυστέρηση.
Τρία χρόνια μετά, τόσο ο πληθωρισμός όσο και το βασικό επιτόκιο της ΕΚΤ έχουν επιστρέψει στο 2%. Οι οικονομολόγοι, ωστόσο, αναζητούν τρόπους αποφυγής παρόμοιων λαθών στο μέλλον. Η μελέτη τονίζει ότι τα παραδοσιακά μακροοικονομικά μοντέλα δυσκολεύονται να εξηγήσουν τόσο την ένταση της πληθωριστικής έξαρσης από το 2022 όσο και τη συχνότητα με την οποία οι επιχειρήσεις αναπροσάρμοσαν τις τιμές τους.
Για να αντιμετωπίσουν αυτό το ζήτημα, οι ερευνητές ανέπτυξαν μια «λεπτομερή αναπαράσταση» της οικονομίας, περιλαμβάνοντας σχεδόν 40 κλάδους, οι οποίοι συνδέονται μέσω ρεαλιστικών σχέσεων εισροών-εκροών. Το μοντέλο αυτό κατάφερε να αναπαράγει τόσο το άλμα των τιμών όσο και τον ασυνήθιστα γρήγορο ρυθμό προσαρμογών.
Συμπερασματικά, οι Νάκοφ και Γκασίμπε υπογραμμίζουν ότι η πληθωριστική έκρηξη μετά την πανδημία δεν οφειλόταν σε «άπληστες επιχειρήσεις» ή σε υπερβολικά χαλαρή νομισματική πολιτική. Αντιθέτως, προήλθε από απρόβλεπτα σοκ τιμών που διαδόθηκαν μέσω ενός στενά διασυνδεδεμένου παραγωγικού δικτύου. «Η προσεκτική παρακολούθηση αυτών των μηχανισμών είναι κρίσιμη για την κατανόηση των μελλοντικών πληθωριστικών κινδύνων και τον σχεδιασμό αποτελεσματικής πολιτικής», καταλήγουν.
Η έρευνα επισημαίνει επίσης ότι όταν οι αυξήσεις τιμών προέρχονται από την πλευρά της ζήτησης και όχι της προσφοράς, τα δίκτυα τείνουν να επιβραδύνουν τις προσαρμογές. Αυτό σημαίνει ότι μια πιο χαλαρή ή πιο αυστηρή νομισματική πολιτική μπορεί να στηρίξει ή να συγκρατήσει την οικονομία χωρίς να προκαλεί υπερβολικό πληθωρισμό ή αποπληθωρισμό.