Νέο Πολεοδομικό Καθεστώς: Μεταστέγαση ΥΔΟΜ στο Κτηματολόγιο από 1η Ιουλίου
Η Κυβέρνηση προχωρά σε μεταρρύθμιση του πολεοδομικού συστήματος, ενσωματώνοντας τις Υπηρεσίες Δόμησης στο Εθνικό Κτηματολόγιο, ενώ παράλληλα εξετάζεται παράταση για την τακτοποίηση αυθαιρέτων.
Από την 1η Ιουλίου, η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα εποχή πολεοδομικού σχεδιασμού, καθώς τίθεται σε εφαρμογή η μετάβαση σε ένα νέο πολεοδομικό καθεστώς. Το πρώτο πρακτικό βήμα αυτής της εκτεταμένης διοικητικής αναδιάρθρωσης είναι η ενσωμάτωση των πρώτων πρότυπων πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο. Αυτή η αλλαγή σημαίνει ότι οι Υπηρεσίες Δόμησης (ΥΔΟΜ) θα υπάγονται πλέον στο Εθνικό Κτηματολόγιο, το οποίο αποκτά διευρυμένο ρόλο στη διαχείριση της ιδιοκτησίας και την αδειοδότηση της δόμησης.
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, έως τις αρχές του 2027, το νέο σύστημα αναμένεται να καλύπτει το σύνολο της επικράτειας, αντικαθιστώντας οριστικά τις υφιστάμενες δημοτικές Υπηρεσίες Δόμησης. Οι πρώτες ΥΔΟΜ που θα ενταχθούν στο νέο αυτό σχήμα θα λειτουργήσουν ως «πρότυπα κέντρα δόμησης», όπου θα δοκιμαστούν στην πράξη νέες διαδικασίες ελέγχου, στελέχωσης και ψηφιακής διαχείρισης φακέλων.
Κεντρικός στόχος της κυβέρνησης είναι ο τερματισμός του σημερινού κατακερματισμένου συστήματος, όπου δεκάδες πολεοδομίες λειτουργούν με διαφορετικούς κανόνες και ταχύτητες, δημιουργώντας προβλήματα στην εφαρμογή της νομοθεσίας, όπως οι διατάξεις του ΝΟΚ και η διαχείριση της εκτός σχεδίου δόμησης. Η ευθύνη για την αδειοδότηση και τον πολεοδομικό έλεγχο μεταφέρεται πλέον σε έναν ενιαίο φορέα, τον Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης, ο οποίος θα διοικείται κεντρικά και θα λειτουργεί με κοινά πρωτόκολλα.
Η επιλογή του Κτηματολογίου ως νέου φορέα οφείλεται στην πανελλαδική του παρουσία και στις ψηφιοποιημένες βάσεις δεδομένων του, που επιτρέπουν τη σύνδεση της οικοδομικής άδειας με σαφή στοιχεία ιδιοκτησίας, περιορίζοντας ασάφειες και καθυστερήσεις. Οι μηχανικοί θα συνεχίσουν να υποβάλλουν ψηφιακά τους φακέλους, αλλά οι έλεγχοι θα είναι υποχρεωτικοί πριν την έναρξη των εργασιών.
Η μεταρρύθμιση αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις από την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), η οποία κάνει λόγο για θεσμική αποδυνάμωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και αφαίρεση κρίσιμων αρμοδιοτήτων. Οι δήμοι δηλώνουν την πρόθεσή τους να προσβάλλουν δικαστικά την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι η μεταφορά της αδειοδότησης στο κεντρικό κράτος παραβιάζει την αυτοτέλεια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Παράλληλα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) εξετάζει την παράταση της προθεσμίας τακτοποίησης αυθαιρέτων κατασκευών Κατηγορίας 1 έως 4, καθώς πλησιάζει η καταληκτική ημερομηνία της 31ης Μαρτίου 2026. Η πίεση από την αγορά ακινήτων και ο φόβος παγώματος των μεταβιβάσεων ωθούν το ΥΠΕΝ στην αναζήτηση νέας ρύθμισης, προκειμένου να αποφευχθεί το εκτεταμένο μπλοκάρισμα αγοραπωλησιών. Στο τραπέζι βρίσκονται δύο σενάρια: είτε γενική παράταση, είτε στοχευμένο σχήμα για μικρές και μεσαίες παραβάσεις. Παραμένει αμετακίνητη η κυβερνητική θέση για μη νομιμοποίηση αυθαιρέτων που κατασκευάστηκαν μετά τον Ιούλιο του 2011. Ωστόσο, το ζήτημα των αυθαιρέτων Κατηγορίας 5 παραμένει άλυτο, αφήνοντας πολλά κτίρια χωρίς δυνατότητα ένταξης σε προγράμματα αναβάθμισης ή ενίσχυσης.