Η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος και οι μύθοι για τη δημογραφική γήρανση

Η πρόσφατη τοποθέτηση του προέδρου της EIOPA (European Insurance and Occupational Pension Authority) στις 11/10/2025, περί αδυναμίας των δημόσιων συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης να ανταπεξέλθουν στις μελλοντικές συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις λόγω της δημογραφικής γήρανσης, προκάλεσε έντονο προβληματισμό. Ο ισχυρισμός ότι «τα μαθηματικά του κοινωνικού συμβολαίου δεν βγαίνουν» αμφισβητείται όμως από τα επίσημα στοιχεία, καθώς η βιωσιμότητα του συστήματος συνδέεται άρρηκτα με την οικονομική ανάπτυξη.

Σύμφωνα με την Ageing Report 2024 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο δείκτης συνταξιοδοτικής δαπάνης στην Ελλάδα προβλέπεται να μειωθεί από 14,5% το 2022 σε 12% το 2070, παραμένοντας εντός των ορίων ασφαλείας. Τα στοιχεία του προσχεδίου του Κρατικού Προϋπολογισμού για το 2025 επιβεβαιώνουν την τάση, με τη συνταξιοδοτική δαπάνη να διαμορφώνεται στα 34,3 δις ευρώ. Παρόλο που το ποσό αυξήθηκε συγκριτικά με το 2021, το ποσοστό επί του ΑΕΠ μειώθηκε κατά 2,3 ποσοστιαίες μονάδες, γεγονός που αποδίδεται στην ανάπτυξη, την αύξηση των μισθών και τη μείωση της ανεργίας στο 10,1%.

Κρίσιμος παράγοντας προστασίας παραμένει η Εθνική Σύνταξη, η οποία δρα ανασχετικά στη φτώχεια των συνταξιούχων. Χωρίς αυτήν, το ποσοστό φτώχειας για άτομα άνω των 65 ετών θα εκτοξευόταν από το 24,9% στο 32,4%. Ενώ το Ελεγκτικό Συνέδριο στην ετήσια έκθεσή του τον Ιούνιο του 2025 εκφράζει προβληματισμούς, η ανάλυση δείχνει ότι το δημόσιο σύστημα παραμένει ο βασικός πυλώνας αλληλεγγύης. Οι επικριτές του δημόσιου συστήματος συχνά προωθούν κεφαλαιοποιητικές λύσεις, οι οποίες όμως μεταφέρουν τον δημογραφικό κίνδυνο απευθείας στον πολίτη, στερούμενες την αρχή της αλληλεγγύης που διέπει την κοινωνική ασφάλιση. Η ανάπτυξη των ιδιωτικών πυλώνων ασφάλισης, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν εμποδίζεται από το δημόσιο σύστημα, αλλά από τις νομοθετικές παρεμβάσεις, όπως ο Ν. 4826/2021 και ο Ν. 5078/2023.