Αντιπαράθεση για τις αρμοδιότητες στην Αυτοδιοίκηση: Χαρδαλιάς εναντίον ΚΕΔΕ
Ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης στο επίκεντρο, με τις εντάσεις να αναδεικνύουν παγιωμένα προβλήματα στο σύστημα τοπικής διακυβέρνησης.
Μια αναπάντεχη, αλλά όχι αδικαιολόγητη, έντονη αντιπαράθεση έχει ξεσπάσει στην αυτοδιοικητική επικαιρότητα μεταξύ του περιφερειάρχη Αττικής, Νίκου Χαρδαλιά, και της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ). Η διαμάχη επικεντρώνεται στο κρίσιμο ζήτημα της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ των βαθμών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, σε μια περίοδο που βρίσκεται σε εξέλιξη η συζήτηση για τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, ο οποίος αναμένεται να επαναπροσδιορίσει το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας Δήμων και Περιφερειών.
Όπως αναφέρθηκε, οι διαφωνίες στον διαχωρισμό των αρμοδιοτήτων μεταξύ Α’ και Β’ Βαθμού Αυτοδιοίκησης έχουν προκαλέσει καθυστερήσεις στην έκδοση του νέου Κώδικα. Η αντιπαράθεση πυροδοτήθηκε από δηλώσεις του κ. Χαρδαλιά, οι οποίες έγιναν στο περιθώριο συνάντησης με τον δήμαρχο Αθηναίων, Χάρη Δούκα. Κατά τη συνάντηση αυτή, επιτεύχθηκε συμφωνία για την προώθηση σημαντικών έργων στην Αθήνα, όπως η αναβάθμιση αθλητικών εγκαταστάσεων και η ανέγερση νέου κτιρίου για το 64ο νηπιαγωγείο στα Θυμαράκια.
Πέρα όμως από τις ανακοινώσεις για έργα υποδομών, τα βλέμματα στράφηκαν στις δηλώσεις του περιφερειάρχη Αττικής σχετικά με τη στάση της ΚΕΔΕ. Ο κ. Χαρδαλιάς άσκησε δριμεία κριτική στον πρόεδρο της ΚΕΔΕ και δήμαρχο Αμπελοκήπων-Μενεμένης, Λάζαρο Κυρίζογλου, κατηγορώντας τον για «παρωχημένη προσέγγιση» στα ζητήματα της αυτοδιοίκησης. «Ο τρόπος που προσεγγίζει η ΚΕΔΕ ζητήματα είναι παντελώς παρωχημένος. Πρέπει να φύγουμε από τη συντεχνιακή λογική και να πάμε σε μια συνεργατική λογική», δήλωσε ο περιφερειάρχης, τονίζοντας ότι η αυτοδιοίκηση πρέπει να ενώνει και όχι να χωρίζει τη χώρα.
Ο κ. Χαρδαλιάς επεσήμανε ότι το θέμα των αρμοδιοτήτων δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως διαμάχη για τον έλεγχο, αλλά ως ζήτημα αποτελεσματικής διαχείρισης της καθημερινότητας των πολιτών. «Το θέμα δεν είναι “τι είναι δικό μου” και “τι είναι δικό σου”. Για τα μεγάλα ζητήματα πρέπει να υπάρχει ένας», ανέφερε, υπαινισσόμενος τον τρόπο που η ΚΕΔΕ διαχειρίζεται τη συζήτηση για το θεσμικό πλαίσιο.
Η αντίδραση της ΚΕΔΕ ήταν άμεση. Ο πρόεδρος της Ένωσης, Λάζαρος Κυρίζογλου, χαρακτήρισε τις δηλώσεις του περιφερειάρχη «ακατανόητες και αδικαιολόγητες», διαβεβαιώνοντας ότι η διοίκηση της ΚΕΔΕ λειτουργεί με γνώμονα την ενότητα της αυτοδιοίκησης και την εξυπηρέτηση των πολιτών. Σε ανακοίνωσή της, η ΚΕΔΕ τόνισε ότι λειτουργεί βάσει των αποφάσεων των συλλογικών της οργάνων και όχι προσωπικών πολιτικών επιδιώξεων, υπογραμμίζοντας την άριστη συνεργασία με την Ένωση Περιφερειών Ελλάδος (ΕΝΠΕ) και τον πρόεδρό της.
Η διοίκηση της ΚΕΔΕ δήλωσε ότι λογοδοτεί μόνο στα αιρετά μέλη της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης, αφήνοντας αιχμές για τη στάση του περιφερειάρχη Αττικής, ενώ υπενθύμισε ότι η μακρά αυτοδιοικητική και κυβερνητική του πορεία θα έπρεπε να εγγυάται μια πιο προσεκτική προσέγγιση.
Η ένταση αυτή αναδεικνύει ένα χρόνιο πρόβλημα του ελληνικού συστήματος τοπικής διακυβέρνησης: την ασάφεια στην κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των βαθμών αυτοδιοίκησης και κεντρικού κράτους. Ζητήματα καθημερινότητας, όπως υποδομές, πολιτική προστασία, κοινωνικές υπηρεσίες, συντήρηση δημόσιων χώρων, ακόμη και λαϊκές αγορές, συχνά εμπλέκουν πολλούς φορείς, οδηγώντας σε αλληλοεπικαλύψεις και καθυστερήσεις.
Ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης στοχεύει να αντιμετωπίσει αυτά τα προβλήματα με ένα σαφέστερο πλαίσιο αρμοδιοτήτων, αν και η επίτευξη ευρύτερων συναινέσεων φαντάζει δύσκολη. Η πρόκληση έγκειται στο αν οι δήμοι που διεκδικούν αρμοδιότητες θα λάβουν και τους απαραίτητους πόρους. Η έλλειψη πόρων μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση και να χρεώσει τους δήμους με ευθύνες που δεν αναλογούν.
Οι χρηματοδοτήσεις από τα ΠΕΠ αποτελούν μεγάλο μέρος των Τεχνικών Προγραμμάτων των Δήμων, υποδεικνύοντας την εξάρτηση των δημάρχων από τους περιφερειάρχες, παρά το γεγονός ότι ο Καλλικράτης ορίζει ρητώς μη ιεραρχική σχέση. Πρόσφατα, καταγγέλθηκε ότι δήμος με υψηλή δραστηριότητα στην απορρόφηση κονδυλίων δεν είχε πόρους από το πρόγραμμα εκτελεστέων έργων του ΠΕΠ.
Οι δήμοι διεκδικούν επίσης ειδικό αναπτυξιακό πρόγραμμα για να απεξαρτηθούν από τα ΠΕΠ και να μη βρίσκονται «επαίτες» έξω από τα γραφεία των περιφερειαρχών. Παρόλο που οι δήμοι θα έπρεπε να έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν παιδικές χαρές, προγράμματα όπως το ΕΣΠΑ συζητούνται μόνο με τις Περιφέρειες.
Η διακύβευση για την Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι μεγάλη. Η αποτελεσματική λειτουργία των θεσμών προϋποθέτει σαφή καθορισμό αρμοδιοτήτων και ουσιαστική συνεργασία. Εάν ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης περιορίσει τις επικαλύψεις και ενισχύσει τη συνεργασία, θα αποτελέσει σημαντικό βήμα. Ωστόσο, η πρόσφατη αντιπαράθεση δείχνει ότι η συζήτηση για το μέλλον της αυτοδιοίκησης θα συνεχίσει να συνοδεύεται από έντονες πολιτικές και θεσμικές ζυμώσεις.