Η Ευρώπη στο Στοίχημα της Καινοτομίας: Η Ανάγκη για Ισορροπημένη Περιφερειακή Ανάπτυξη

Η τεχνολογική κυριαρχία της Ευρώπης εξαρτάται άμεσα από την καινοτομία με βάση τον τόπο και την ισορροπημένη εδαφική ανάπτυξη. Στο πλαίσιο της σύγχρονης συνόδου ολομέλειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών (ΕτΠ) στις 5 Μαρτίου, οι περιφέρειες και οι πόλεις εξέφρασαν την επιτακτική ανάγκη για ενισχυμένη υποστήριξη προς τα περιφερειακά οικοσυστήματα καινοτομίας. Στόχος είναι η ενδυνάμωση των νεοφυών επιχειρήσεων και των αναπτυσσόμενων επιχειρήσεων σε όλες τις περιοχές, προκειμένου να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα, η εδαφική συνοχή και η τεχνολογική υπεροχή της Ευρώπης.

Στη γνωμοδότηση που παρουσιάστηκε, με εισηγητή τον Jozef Viskupič (SK/Renew Europe), Πρόεδρο της Αυτοδιοίκησης της Trnava, οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες χαιρέτισαν τη Στρατηγική της ΕΕ για Νεοφυείς Επιχειρήσεις και Αναπτυξιακές Επιχειρήσεις, η οποία ξεκίνησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάιο του 2025. Η στρατηγική αυτή θεωρείται ένα κρίσιμο βήμα για την αύξηση της ικανότητας καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Ωστόσο, εξέφρασαν έντονες επιφυλάξεις, προειδοποιώντας ότι οι υφιστάμενες ανισότητες μεταξύ των περιφερειών σε θέματα πρόσβασης σε χρηματοδότηση, ταλέντα, υποδομές και δίκτυα ενδέχεται να διευρύνουν το χάσμα καινοτομίας εντός της ΕΕ, υπονομεύοντας τη συνοχή και τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητά της.

Τα μέλη της ΕτΠ τόνισαν ότι, για να επιτύχει η στρατηγική, τα περιφερειακά οικοσυστήματα καινοτομίας πρέπει να αναγνωριστούν ως θεμέλιο της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και να υποστηριχθούν με μια προσέγγιση που εστιάζει στον τόπο. Ζήτησαν μακροπρόθεσμες δημόσιες επενδύσεις, απλούστευση κανονισμών και ουσιαστικότερη στήριξη για τις περιοχές σε αγροτικές και περιφερειακές ζώνες. Πολιτικές που βασίζονται στον τόπο, όπως οι στρατηγικές έξυπνης εξειδίκευσης, οι περιφερειακές κοιλάδες καινοτομίας και οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας, πρέπει να ενσωματωθούν στη Στρατηγική, παρέχοντας στοχευμένη υποστήριξη σε περιοχές που αντιμετωπίζουν βιομηχανικές ή δημογραφικές προκλήσεις.

Οι περιφέρειες και οι δήμοι υπογράμμισαν τον καθοριστικό ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη δημιουργία οικοσυστημάτων καινοτομίας και στη μετατροπή των πρωτοβουλιών της ΕΕ σε απτό τοπικό αντίκτυπο. Γι’ αυτό, ζήτησαν την πλήρη συμμετοχή τους στην εφαρμογή της Στρατηγικής για τις Νεοσύστατες Επιχειρήσεις και την Επέκταση. Τόνισαν ότι μόνο μια προσέγγιση πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, που θα συνενώνει την ΕΕ, τα κράτη μέλη και τις περιφερειακές και τοπικές αρχές, μπορεί να εγγυηθεί την επιτυχία της Στρατηγικής. Επιπλέον, κάλεσαν τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν τις περιφερειακές και τοπικές αρχές στα εθνικά τους σχέδια καινοτομίας, τα οποία πρέπει να ευθυγραμμίζονται με τις προτεραιότητες της ΕΕ.

Η γνωμοδότηση έκανε έκκληση για ισχυρότερες συνέργειες μεταξύ του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», της Πολιτικής Συνοχής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας, με σκοπό τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ έρευνας και αγοράς και την αξιοποίηση του υποαξιοποιημένου περιφερειακού δυναμικού καινοτομίας. Ζήτησε, επίσης, μια δίκαιη γεωγραφική κατανομή των επιχειρηματικών κεφαλαίων, τονίζοντας ότι η στήριξη των νεοσύστατων και αναπτυσσόμενων επιχειρήσεων σε όλες τις περιφέρειες είναι ουσιώδης για την επίτευξη της πράσινης, ψηφιακής και κοινωνικής μετάβασης της ΕΕ.

Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες δήλωσαν ότι ο επερχόμενος Ευρωπαϊκός Νόμος για την Καινοτομία και το προτεινόμενο 28ο καθεστώς για τις καινοτόμες εταιρείες πρέπει να ενσωματώνουν μια σαφή τοπική και περιφερειακή διάσταση. Αυτό θα διασφαλίσει απλουστευμένες διαδικασίες, μειωμένο διοικητικό φόρτο και εναρμονισμένη πρόσβαση για τις νεοσύστατες επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ, ενώ παράλληλα θα σέβονται τα εθνικά εργασιακά πλαίσια.

Τα μέλη της ΕτΠ ζήτησαν επιπλέον ισχυρότερες διασυνοριακές και αστικο-αγροτικές διασυνδέσεις καινοτομίας, με στόχο την αποφυγή της συγκέντρωσης της καινοτομίας και τη διασφάλιση μιας χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης σε όλη την Ένωση. Τόνισαν ότι οι αγροτικές, περιφερειακές και εξόχως απόκεντρες περιοχές απαιτούν εξειδικευμένα μέσα, ώστε να μην μείνουν πίσω σε κανένα στάδιο της διαδικασίας νεοσύστατων επιχειρήσεων και ανάπτυξης. Κάλεσαν, τέλος, σε βαθύτερη συνεργασία μεταξύ των περιφερειών υψηλής και χαμηλής δυναμικότητας, υπογραμμίζοντας ότι η ισορροπημένη εδαφική ανάπτυξη είναι αναγκαία για την ανταγωνιστικότητα και την τεχνολογική κυριαρχία της Ευρώπης.