Η γυναικεία εκπροσώπηση στην Τοπική Αυτοδιοίκηση: Μια εικόνα ισότητας και προκλήσεων

Στον Δήμο Παπάγου – Χολαργού, η δημοτική παράταξη «8 Προτάσεις για μια Βιώσιμη Πόλη» παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη σύνθεση στο Δημοτικό Συμβούλιο, με επικεφαλής την κα Μαρία Σιώτου και δύο ακόμη γυναίκες δημοτικές συμβούλους. Η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρουσα αν αναλογιστούμε ότι η μία από αυτές ανέλαβε τη θέση της μετά την παραίτηση μίας νεαρής δημοτικής συμβούλου, η οποία μόλις 20 ετών, είχε καταλάβει τη θέση της έπειτα από την παραίτηση μιας άλλης συναδέλφου της. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι πέντε πρώτες σε σταυρούς προτίμησης δημοτικές σύμβουλοι ήταν γυναίκες, ενώ η ποσόστωση φύλου στο ψηφοδέλτιο ήταν 50%. Δεν είναι, άλλωστε, η πρώτη φορά που ο Δήμος Παπάγου έχει γυναίκα επικεφαλής, καθώς πριν τον “Καλλικράτη” του 2010, είχε εκλεγμένη δήμαρχο την κα Λιάπη.

Ωστόσο, αυτή η σύνθεση δεν αντικατοπτρίζει τη γενική εικόνα των δημοτικών παρατάξεων στην Ελλάδα. Την 8η Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, η συζήτηση για τη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική, και ειδικότερα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Σε μια εποχή όπου η ισότητα των φύλων αποτελεί θεμελιώδη δείκτη ποιότητας της δημοκρατίας, τα στατιστικά στοιχεία υποδεικνύουν ότι, παρά τη σταδιακή πρόοδο, η εκπροσώπηση των γυναικών στους δήμους της χώρας παραμένει περιορισμένη, ειδικά σε θέσεις λήψης αποφάσεων.

Οι γυναίκες αποτελούν την πλειοψηφία του ελληνικού πληθυσμού, όπως προκύπτει από την απογραφή του 2021 της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής. Με περίπου 5,43 εκατομμύρια κατοίκους (51,3% του συνόλου των 10,6 εκατομμυρίων), οι γυναίκες ξεπερνούν αριθμητικά τους άνδρες. Παρά αυτή την υπεροχή, η παρουσία τους στα αιρετά όργανα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης υστερεί σημαντικά.

Μετά τις δημοτικές εκλογές του 2023, μόνο 22 γυναίκες εξελέγησαν δήμαρχοι σε όλη τη χώρα, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 6,6% των δημαρχιακών θέσεων. Αυτό καταδεικνύει ότι η κορυφή της αυτοδιοικητικής ιεραρχίας παραμένει κυρίως ανδροκρατούμενη. Ωστόσο, παρατηρείται μια μικρή, αλλά σταθερή, αύξηση τα τελευταία χρόνια: 15 γυναίκες δήμαρχοι το 2014, 17 το 2019 και 22 το 2023. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει καμία γυναίκα Περιφερειάρχης ανάμεσα στις 13 της Ελλάδας.

Στα δημοτικά συμβούλια, η εικόνα είναι καλύτερη, αν και απέχει από την ισότητα. Σήμερα, οι γυναίκες δημοτικοί σύμβουλοι ανέρχονται περίπου στο 26%-27%, ενώ οι άνδρες στο 73%-74%. Αυτή η βελτίωση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη θέσπιση της ποσόστωσης 40% στα ψηφοδέλτια των δημοτικών εκλογών, η οποία υποχρεώνει τους συνδυασμούς να περιλαμβάνουν σημαντικό αριθμό γυναικών υποψηφίων. Παρόλα αυτά, η ποσόστωση αφορά τους υποψηφίους και όχι απαραίτητα το τελικό εκλογικό αποτέλεσμα, κάτι που εξηγεί γιατί το ποσοστό των εκλεγμένων γυναικών παραμένει χαμηλότερο.

Το φαινόμενο της περιορισμένης γυναικείας συμμετοχής στις θέσεις εξουσίας στην αυτοδιοίκηση οφείλεται σε ένα σύνθετο πλέγμα κοινωνικών και πολιτικών παραγόντων, όπως τα κοινωνικά στερεότυπα, οι δυσκολίες συνδυασμού πολιτικής, επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, η περιορισμένη πρόσβαση σε πολιτικά δίκτυα και χρηματοδότηση, καθώς και η συχνά συγκρουσιακή πολιτική κουλτούρα.

Η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι μόνο ζήτημα ισότητας, αλλά και ποιότητας της δημοκρατίας. Οι δήμοι, ως θεσμοί που βρίσκονται πλησιέστερα στους πολίτες, επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητά τους. Η συμμετοχή των γυναικών στη λήψη αποφάσεων μπορεί να οδηγήσει σε πιο συμπεριληπτικές πολιτικές, ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, μεγαλύτερη έμφαση σε ζητήματα κοινωνικής πολιτικής και φροντίδας, καθώς και στην αύξηση της διαφάνειας και της συμμετοχικής δημοκρατίας.

Για την επίτευξη μιας πραγματικά ισότιμης Τοπικής Αυτοδιοίκησης, απαιτούνται παρεμβάσεις όπως προγράμματα ενδυνάμωσης και εκπαίδευσης γυναικών στην πολιτική, δημιουργία δικτύων, υποστήριξη της ισορροπίας επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, και αλλαγή της πολιτικής κουλτούρας προς πιο συνεργατικά μοντέλα διοίκησης.