ΚΕΔΕ: Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στο προσκήνιο της συνταγματικής αναθεώρησης

Με έντονο θεσμικό και πολιτικό αποτύπωμα, η συζήτηση στην Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) επικεντρώθηκε στην αναγκαιότητα ενίσχυσης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΤΑ) ως πυλώνα του πολιτειακού συστήματος, μέσω συνταγματικής αναθεώρησης. Το κεντρικό μήνυμα ήταν σαφές: αν η ΤΑ δεν ενταχθεί ενεργά στον διάλογο, κινδυνεύει να χάσει ακόμη μια ιστορική ευκαιρία.

**Άρθρα-κλειδιά: 101 και 102 στο στόχαστρο της αναθεώρησης**

Στην εισήγηση που παρουσιάστηκε, τέθηκε ως υπέρτατη προτεραιότητα η ενσωμάτωση στον δημόσιο διάλογο και στις αναθεωρητέες διατάξεις του Συντάγματος, των άρθρων που καθορίζουν την αποκέντρωση και την αυτοδιοίκηση, με ιδιαίτερη έμφαση στα άρθρα 101 (αποκεντρωτικό σύστημα) και 102 (Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης). Τονίστηκε ότι, παρά την ύπαρξη τεκμηριωμένου υλικού (νομολογία, βιβλιογραφία, μελέτες ΕΕΤΑΑ/ΙΤΑ), η πραγματική προϋπόθεση για την επιτυχία είναι η απαιτούμενη πολιτική βούληση.

Παράλληλα, έγινε αναφορά στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, υπογραμμίζοντας τη σημασία του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας, των προτάσεων του Κογκρέσου Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Επιτροπής των Περιφερειών της ΕΕ, ως εργαλείων που μπορούν να ενισχύσουν θεσμικά τις διεκδικήσεις της Αυτοδιοίκησης.

**Βασικές κατευθύνσεις: Τοπική δημοκρατία, επικουρικότητα, πόροι**

Το προκαταρκτικό πλαίσιο που αναπτύχθηκε περιγράφει κατευθύνσεις για την αναβάθμιση του θεσμού:

* **Κατοχύρωση του διττού χαρακτήρα της Αυτοδιοίκησης:** Ως θεμελιώδης έκφραση της τοπικής δημοκρατίας και αυτονομίας.
* **Αρχές εταιρικής σχέσης και επικουρικότητας:** Για την αποφυγή απλής μεταφοράς ευθυνών από την κεντρική διοίκηση χωρίς συνεργασία και υποστήριξη.
* **Ρυθμιστικές αρμοδιότητες στους ΟΤΑ:** Με δυνατότητα έκδοσης κανονιστικών πράξεων για δημόσιες πολιτικές σε τοπικό/περιφερειακό επίπεδο.
* **Οικονομική αυτοτέλεια και δημοσιονομική αποκέντρωση:** Μέσω αυτόματης και θεσμικά προστατευμένης απόδοσης πόρων, περιορίζοντας τη διακριτική ευχέρεια των υπουργείων.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη νησιωτικότητα και την ορεινότητα, με την πρόταση για εμπλουτισμό των διατάξεων, ακόμη και μέσω ερμηνευτικής δήλωσης, ώστε οι ειδικές συνθήκες να λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη.

**«Πόροι μαζί με αρμοδιότητες» – με σαφή ορισμό**

Κομβικό σημείο της συζήτησης ήταν η ενίσχυση του άρθρου 102 παρ. 5, ώστε η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων να συνεπάγεται όχι μόνο μεταφορά, αλλά και διασφάλιση του συνόλου των αναγκαίων πόρων. Τονίστηκε η πρακτική προσέγγιση ότι «πόροι» περιλαμβάνουν ανθρώπινο δυναμικό, υποδομές, εξοπλισμό, ψηφιακά εργαλεία και τεχνογνωσία. Συνδέθηκε επίσης το άρθρο 74, με πρόταση η αιτιολογική έκθεση διοικητικών μεταρρυθμίσεων να περιλαμβάνει τους όρους και τους πόρους εφαρμογής.

**Ημερίδα με επιστημονική και πολιτική εμβέλεια**

Ως επόμενο βήμα προτάθηκε η διοργάνωση ημερίδας με ειδικούς επιστήμονες και θεσμικούς εισηγητές, με στόχο την οργανωμένη είσοδο του θέματος στη δημόσια σφαίρα. Η αναγκαιότητα της αναθεώρησης, μετά από δεκαετίες, τονίστηκε, καθώς οι κοινωνικές και θεσμικές συνθήκες καθιστούν την αναθεώρηση επιτακτική, ιδίως για ζητήματα Αυτοδιοίκησης.

**Παρεμβάσεις που ανέδειξαν «μεγάλες συγκρούσεις»**

Στη συζήτηση αναδείχθηκαν δύσκολα μέτωπα:

1. **Έλεγχος νομιμότητας:** Έντονη κριτική ασκήθηκε κατά της λογικής του ειδικού ελεγκτή, ενώ υπήρξε και αντίλογος για την «ασφάλεια δικαίου» που παρέχει.
2. **Τοπική φορολογία:** Ισχυρή πρόταση για δυνατότητα πραγματικής τοπικής φορολογίας, αλλά και αντίρρηση για πιθανή διεύρυνση ανισοτήτων σε αδύναμους δήμους.
3. **Θεσμοθέτηση «ελάχιστου» χρηματοδοτικού ορίου:** Διεκδίκηση για ορισμό στο Σύνταγμα ελάχιστου ποσού ή ποσοστού χρηματοδότησης, για αποφυγή εξάρτησης από τις επιλογές της εκάστοτε κυβέρνησης.

**Μητροπολιτική διακυβέρνηση και πολυεπίπεδη συνεργασία**

Τέλος, αναδείχθηκαν ζητήματα μητροπολιτικών λειτουργιών για Αθήνα/Θεσσαλονίκη, με έμφαση στην ανάγκη αιρετής και δημοκρατικά νομιμοποιημένης λύσης. Τονίστηκε η ανάγκη για πραγματική πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, ως θεσμικό μοντέλο συνεργασίας.

Η απόφαση της ΚΕΔΕ περιλαμβάνει την αποστολή του κειμένου ως αρχικού πλαισίου, τη διοργάνωση ημερίδας, την αποστολή σε πολιτική ηγεσία και κόμματα, καθώς και ρητό αίτημα συμμετοχής στην επιτροπή αναθεώρησης, με επιφύλαξη για κατάθεση ολοκληρωμένων θέσεων. Ο στόχος είναι να εισέλθει η Αυτοδιοίκηση στο τραπέζι της αναθεώρησης με σοβαρότητα, τεκμηρίωση και πολιτική αυτοπεποίθηση.

Το συμπέρασμα είναι ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση είτε θα γίνει θεσμικός συνομιλητής στην αναθεώρηση, είτε θα συνεχίσει να διεκδικεί μέσα από περιορισμούς.