Η χωροταξική διάρθρωση των υδατοκαλλιεργειών: Το κλειδί για τη βιώσιμη ανάπτυξη

Οι υδατοκαλλιέργειες αναδεικνύονται ως ο ταχύτερα αναπτυσσόμενος κλάδος παραγωγής τροφίμων ζωικής προέλευσης παγκοσμίως, σημειώνοντας θετικούς ρυθμούς αύξησης. Η Ελλάδα, αξιοποιώντας τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, όπως η εκτεταμένη ακτογραμμή, ο μεγάλος αριθμός νησιών, οι ευνοϊκές θερμοκρασίες και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των υδάτων, έχει ενισχύσει σημαντικά τον κλάδο. Η προσφορά χρηματοδοτικών εργαλείων και το έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον συνέβαλαν περαιτέρω στην ανάπτυξή του. Ωστόσο, παρά τη ραγδαία αυτή εξέλιξη, η χωροταξική διάρθρωση των υδατοκαλλιεργειών χαρακτηρίστηκε από αναρχία ως προς τις περιοχές εγκατάστασης, κάτι που καθιστά τον χωροταξικό σχεδιασμό κρίσιμο εργαλείο πολιτικής.

Ο χωροταξικός σχεδιασμός αποσκοπεί στη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και ανταγωνιστικότητας του κλάδου, προστατεύοντας ταυτόχρονα τα παράκτια οικοσυστήματα. Η υιοθέτηση μιας συνεκτικής χωροταξικής πολιτικής είναι απαραίτητη για την ορθολογική και βέλτιστη χρήση της θαλάσσιας επιφάνειας, λαμβάνοντας υπόψη ένα σύνολο φυσικών, οικολογικών και κοινωνικοοικονομικών παραμέτρων. Σε εθνικό επίπεδο, ο σχεδιασμός διέπεται από την ΚΥΑ 31722/2011, ενώ σε ευρωπαϊκό, ο κανονισμός (ΕΕ) 1380/2013 θέτει τους κανόνες της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), προτρέποντας τα κράτη-μέλη να υποστηρίξουν τη βιώσιμη υδατοκαλλιέργεια μέσω εθνικού στρατηγικού προγραμματισμού.

Το «Πολυετές Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την ανάπτυξη των υδατοκαλλιεργειών στην Ελλάδα, 2021-2030», που εκπονήθηκε από τη Διεύθυνση Υδατοκαλλιεργειών και Εσωτερικών Υδάτων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, προβλέπει σημαντική ανάπτυξη του κλάδου. Η επιτυχής εφαρμογή αυτής της πολιτικής εξαρτάται από ένα ισχυρό θεσμικό και διοικητικό πλαίσιο, το οποίο θα ενσωματώνει λεπτομερή εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής και θα επιδιώκει τη συνύπαρξη των υδατοκαλλιεργειών με άλλες θαλάσσιες δραστηριότητες.

Παρά τις προσπάθειες, μόλις 7 από τις 23 υποβληθείσες αιτήσεις για Οργανωμένες Περιοχές Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ) έχουν θεσμοθετηθεί, ενώ δήμοι, περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολίτες έχουν προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικράτειας, αμφισβητώντας κάποιες εγκεκριμένες ΠΟΑΥ. Οι αντιδράσεις αυτές υπογραμμίζουν πιθανές αδυναμίες στον σχεδιασμό, την διαβούλευση και τον δημόσιο διάλογο. Επιπλέον, η πάροδος 15 ετών από την έκδοση της ΚΥΑ του 2011 καθιστά ορισμένες πτυχές της απόφασης αναχρονιστικές.

Η διασφάλιση της κοινωνικής αποδοχής των υδατοκαλλιεργειών, η οποία δεν έχει εδραιωθεί επαρκώς στη χώρα, και η εφαρμογή διαφανούς και συμμετοχικής λήψης αποφάσεων είναι ουσιαστικές για την ανάπτυξη του κλάδου. Η χάραξη της πολιτικής πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά και επιστημονικά τεκμηριωμένα δεδομένα, με αυστηρό νομικό πλαίσιο και διαρκείς ελέγχους. Έτσι, η ελληνική υδατοκαλλιέργεια του μέλλοντος μπορεί να γίνει περιβαλλοντικά υπεύθυνη και κοινωνικά αποδεκτή, συμβάλλοντας στην επίτευξη των στόχων της Πράσινης Συμφωνίας (Green Deal) και της στρατηγικής «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» (Farm to Fork) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του έργου Ευδόκιμο Αγρο-οικολογικό Ζωντανό εργαστήριο (THALLA), που έλαβε χρηματοδότηση στο πλαίσιο του Horizon Europe Project ECO-READY (No 101084201).