Νέες λύσεις για την ανθεκτικότητα της Αθήνας στην κλιματική κρίση
Η μετάβαση από τις «γκρίζες υποδομές» σε «πόλεις-σφουγγάρια» και πράσινα οικοσυστήματα προτείνεται ως στρατηγική προσαρμογής.
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης των Πράσινων – Οικολογία, ο Νίκος Χρυσόγελος, Εντεταλμένος Σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου του Δήμου Αθηναίων, παρουσίασε μια νέα, ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ανθεκτικότητα της πόλης στην κλιματική κρίση, τονίζοντας την ανάγκη για «λύσεις βασισμένες στη φύση». Όπως εξήγησε, δεν αρκεί η απλή αύξηση του πρασίνου, καθώς το πρόβλημα είναι πρωτίστως ποιοτικό και στρατηγικό.
Τα δέντρα, πολλά από τα οποία φυτεύτηκαν πριν από δεκαετίες, δυσκολεύονται να αντέξουν στις νέες συνθήκες: παρατεταμένοι καύσωνες, παρατεταμένες περίοδοι ανομβρίας, καταρρακτώδεις βροχοπτώσεις, αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση, καθώς και ασθένειες και έντομα. Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει διαφορετικά τα είδη, με ορισμένα να αναστέλλουν βασικές λειτουργίες τους σε περιόδους υψηλών θερμοκρασιών, μειώνοντας την ανθεκτικότητά τους. Η παραδοσιακή πρακτική μεμονωμένων φυτεύσεων, χωρίς οικολογική λογική, δεν δημιουργεί βιώσιμα οικοσυστήματα.
Ο κ. Χρυσόγελος τόνισε την ανάγκη για μια ολιστική αντίληψη του οικοσυστήματος, που περιλαμβάνει τη δημιουργία πράσινων διαδρόμων, την ενίσχυση της υπορόφου βλάστησης, την αποκατάσταση της γονιμότητας του εδάφους και την ενίσχυση της βιοποικιλότητας και των επικονιαστών. Η διαχείριση του πρασίνου πρέπει να βασίζεται σε σοβαρή, επιστημονικά τεκμηριωμένη πολιτική, με συνεργασία δήμων, πανεπιστημίων και ειδικών. Στην Ευρώπη, εκτιμάται ότι έως και το 80% των αστικών δέντρων αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας, με την Αθήνα και την Αττική να μην αποτελούν εξαίρεση.
Στο δεύτερο σκέλος της παρέμβασής του, ο κ. Χρυσόγελος εστίασε στη διαχείριση του νερού, υπογραμμίζοντας την επισφάλεια του υφιστάμενου μοντέλου που μεταφέρει νερό από μακρινές πηγές, καταναλώνει υψηλά ποσοστά ενέργειας και χρησιμοποιεί πόσιμο νερό για δευτερεύουσες χρήσεις. Πρότεινε την ανάκτηση και επαναχρησιμοποίηση νερού εντός της πόλης μέσω αποκεντρωμένων μονάδων επεξεργασίας, την αξιοποίηση υπόγειων υδάτων και την υποκατάσταση μέρους της κατανάλωσης (π.χ. στα πάρκα) με ανακτημένο νερό. Για την Αθήνα, όπου καταναλώνονται περίπου 1,5 εκατομμύριο κυβικά μέτρα νερού ετησίως μόνο για πάρκα, η χρήση εναλλακτικών πηγών θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος αυτής της ανάγκης.
Επιπλέον, άσκησε κριτική στις πρακτικές τσιμεντοποίησης ρεμάτων, οι οποίες επιταχύνουν τη ροή του νερού και αυξάνουν τον κίνδυνο πλημμυρών. Αντίθετα, πρότεινε την αποκατάσταση και επαναφυσικοποίηση ρεμάτων, τη δημιουργία πλημμυρικών πεδίων, την επιβράδυνση της ροής και την ενίσχυση της διήθησης στον υδροφόρο ορίζοντα. Με περίπου 79% της επιφάνειας της Αθήνας καλυμμένο από αδιαπέραστα υλικά, κάθε έντονη βροχή μετατρέπεται σε πλημμυρικό επεισόδιο.
Η λύση, σύμφωνα με τον κ. Χρυσόγελο, δεν έγκειται μόνο σε μεγαλύτερα τεχνικά έργα, αλλά σε διαδρόμους πρασίνου, διαπερατά υλικά, συστήματα συλλογής ομβρίων και δεξαμενές σε σχολεία και δημόσια κτίρια. Η μετάβαση από τις «γκρίζες υποδομές» σε μια «πόλη-σφουγγάρι» και σε πράσινα οικοσυστήματα αποτελεί σύγχρονη στρατηγική ανθεκτικότητας, που οδηγεί στη μείωση του ενεργειακού κόστους, την προστασία των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση της βιοποικιλότητας, την αντιπλημμυρική θωράκιση και την προσαρμογή στην κλιματική κρίση. Αυτή η πολιτική επιλογή απαιτεί σχέδιο, επιστημονική γνώση και συνεργασία σε τοπικό και εθνικό επίπεδο.