Ο ρόλος των συλλόγων στη διαφύλαξη της λαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς
Βαθιά ανάλυση από τον Καθηγητή Εμμανουήλ Βαρβούνη στο Δημοτικό Ελεύθερο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Περιστερίου
Μια εξαιρετικά σημαντική διάλεξη με θέμα «Το έργο των Συλλόγων στη διαχείριση της λαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς» πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 12 Ιανουαρίου 2026, στο Πολιτιστικό – Συνεδριακό Κέντρο του Δημαρχιακού Μεγάρου Περιστερίου, στο πλαίσιο του Δημοτικού Ελεύθερου Ανοικτού Πανεπιστημίου Περιστερίου.
Ομιλητής ήταν ο Εμμανουήλ Βαρβούνης, Καθηγητής Λαογραφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, ο οποίος ανέπτυξε με επιστημονική επάρκεια και πλούσια παραδείγματα τον κεντρικό ρόλο των πολιτιστικών συλλόγων στην προστασία, ανάδειξη και μετάδοση της άυλης λαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς. Τον διακεκριμένο ομιλητή προλόγισε ο Αλέξανδρος Πατσής, Δρ. Ιστορίας της Εκπαίδευσης, ενώ χαιρετισμό απηύθυνε ο Θανάσης Καποτάς, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Δ.Ε.Π.Α.Δ.Π. και Υπεύθυνος του Δ.Ε.Α.Π. Περιστερίου, τονίζοντας τη σημασία της δια βίου μάθησης.
Στην καρδιά της παρουσίασής του, ο κ. Βαρβούνης εστίασε στο πώς οι σύλλογοι, είτε εθνοτοπικοί είτε πολιτιστικοί, διαχειρίζονται την κληρονομιά. Τόνισε ότι η «παράδοση» είναι μια δυναμική, μεταβαλλόμενη διαδικασία, σαν ένα ποτάμι που ανανεώνεται συνεχώς, ενώ η «πολιτιστική κληρονομιά» αφορά ένα πιο συγκεκριμένο σύνολο στοιχείων. Οι σύλλογοι, λοιπόν, διαχειρίζονται αυτή την κληρονομιά – όπως χορούς, έθιμα, ενδυμασίες – και ταυτόχρονα συνιστούν κομμάτι του σύγχρονου λαϊκού πολιτισμού.
Ο καθηγητής έθιξε επίσης λεπτά ζητήματα ορολογίας, αναφέροντας ότι η «λαογραφία» είναι επιστήμη και το αντικείμενό της ο «λαϊκός πολιτισμός», καθιστώντας όρους όπως «λαογραφικός σύλλογος» ή «λαογραφική παρέλαση» εννοιολογικά προβληματικούς. Επεσήμανε πώς οι ιστορίες που συνδέονται με έθιμα συχνά αποτελούν μεταγενέστερες κατασκευές, αναδεικνύοντας τον μετασχηματισμό και την επανανοηματοδότηση της παράδοσης.
Ένα κεντρικό επιχείρημα ήταν ότι οι σύλλογοι λειτουργούν ως φορείς ταυτότητας σε ένα πολύπλοκο κοινωνικό περιβάλλον. Ο κ. Βαρβούνης ξεκαθάρισε τη διαφορά μεταξύ «αναβίωσης» και «αναπαράστασης», εξηγώντας ότι η πραγματική αναβίωση συμβαίνει όταν ένα έθιμο εντάσσεται βιωματικά στην κοινότητα. Υπογράμμισε την ανάγκη ύπαρξης κανόνων και μεθοδολογίας για τις αναπαραστάσεις, όπως η επιλογή συγκεκριμένης ιστορικής φάσης, η αποφυγή φανταστικών ανακατασκευών και η στενή συνεργασία με επιστημονικούς φορείς.
Τέλος, ο ομιλητής άσκησε κριτική στην πελατειακή χρήση των επιχορηγήσεων και στη μετατροπή των συλλόγων σε εργαλεία πολιτικής προβολής, τονίζοντας ότι η στήριξη πρέπει να συνδέεται με ουσιαστικό σχεδιασμό και ποιότητα. Η λύση, όπως πρότεινε, βρίσκεται στην επιμόρφωση στελεχών αυτοδιοίκησης και πολιτιστικών φορέων, ώστε να βελτιωθεί η πρακτική εφαρμογή. Κλείνοντας, υπογράμμισε τη μεγάλη αξία των συλλόγων ως φορείς συλλογικής δράσης, μνήμης και ταυτότητας, τονίζοντας ότι το ζητούμενο είναι η μετάβαση από το έθιμο στο ήθος, ώστε οι αναπαραστάσεις να οδηγούν σε ουσιαστικό τρόπο ζωής και βίωμα, παραπέμποντας στην αξία της «Δημόσιας Λαογραφίας / Public Folklore».
Η διάλεξη είναι διαθέσιμη για παρακολούθηση στο κανάλι YouTube της Δημοτική Βιβλιοθήκη Περιστερίου, στον σύνδεσμο: https://www.youtube.com/watch?v=xrV9e7Ji0lM