Η Λίμνη του Μόρνου ανακάμπτει, αλλά η προσοχή παραμένει απαραίτητη

Τα νέα για τη λίμνη του Μόρνου είναι ενθαρρυντικά μετά τις τελευταίες βροχοπτώσεις, απαλύνοντας τις ανησυχίες που προκαλούσε η λειψυδρία. Η μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, η οποία παρακολουθεί στενά την κατάσταση της τεχνητής λίμνης μέσω δορυφορικών μετρήσεων, μετεωρολογικών σταθμών και εκτιμήσεων της χιονοκάλυψης, λειτουργεί και την ειδική σελίδα του Παρατηρητηρίου Μόρνου (www.meteo.gr/mornos) για τον σκοπό αυτό.

Σύμφωνα με δορυφορικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης (Sentinel-2) που επεξεργάστηκε η μονάδα ΜΕΤΕΟ, η έκταση της λίμνης του Μόρνου στις 21 Φεβρουαρίου 2026 ανέρχεται σε 13 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ωστόσο, η μέση τιμή για τον Φεβρουάριο την περίοδο 2006–2024 είναι 17,6 τετραγωνικά χιλιόμετρα, γεγονός που υποδεικνύει μια μείωση περίπου 26% σε σχέση με τον μέσο όρο. Παρά την ανάκαμψη που επέφεραν οι άφθονες βροχοπτώσεις σε όλη την Ελλάδα, και ιδίως στην περιοχή του Μόρνου, η έκταση της λίμνης εξακολουθεί να παραμένει σε χαμηλά επίπεδα.

Η υδρολόγος Ελισσάβετ Φελώνη, σε συνέντευξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, τονίζει ότι η «υγρή» χρονιά δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό τις αρμόδιες αρχές και την κοινωνία. Οι ιδιαίτερα αυξημένες βροχοπτώσεις στη Δυτική Στερεά Ελλάδα, από το περασμένο φθινόπωρο, έχουν προσφέρει μια σημαντική «ανάσα», συμβάλλοντας στην ταχύτερη αναπλήρωση των υδατικών αποθεμάτων. Ωστόσο, η υδρολόγος επισημαίνει το «φαινόμενο της εμμονής» ή «φαινόμενο Hurst», κατά το οποίο οι ακραίες τιμές, όπως οι ξηρασίες, τείνουν να ομαδοποιούνται χρονικά. Αναφέρει ως παράδειγμα την παρατεταμένη ξηρασία του 1988-1994, κατά τη διάρκεια της οποίας υπήρξε μία καλή υδρολογική χρονιά (1990-91), η οποία όμως δεν απέτρεψε την επάνοδο του φαινομένου για επιπλέον δύο έτη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία των υδατικών αποθεμάτων στους τέσσερις κύριους ταμιευτήρες της Αττικής (Μόρνος, Εύηνος, Υλίκη, Μαραθώνας) την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου, ανέρχονται σε περίπου 683,5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα. Η εικόνα είναι ελαφρώς βελτιωμένη σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο, χάρη στις φετινές βροχοπτώσεις. Τον Ιανουάριο, οι περιοχές που τροφοδοτούν τους ταμιευτήρες Μόρνου-Ευήνου δέχτηκαν κατά τόπους ύψη βροχής που ξεπερνούσαν τα τριπλάσια του Ιανουαρίου 2025, ενώ τον Φεβρουάριο οι καταγραφές είναι έως και πενταπλάσιες σε σχέση με πέρυσι. Αυτό σημαίνει ότι για το επερχόμενο καλοκαίρι δεν αναμένεται άμεσος κίνδυνος για την υδατική επάρκεια.

Ωστόσο, η κυρία Φελώνη υπογραμμίζει την ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση και προσομοίωση βάσει σεναρίων σε ορίζοντα δεκαετίας. Τονίζει ότι η ικανοποιητική φετινή βροχόπτωση δεν πρέπει να οδηγεί σε απάθεια και υπερκατανάλωση, και ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει μια στρατηγική ενημέρωσης του κοινού για τον περιορισμό της κατανάλωσης, ανεξάρτητα από την τρέχουσα πλήρωση των ταμιευτήρων.

Όσον αφορά την υπόλοιπη Ελλάδα, η χωρική κατανομή της βροχόπτωσης παραμένει άνιση, με τη Δυτική Ελλάδα να δέχεται μεγαλύτερα ύψη βροχής. Η φετινή χρονιά χαρακτηρίζεται ως καλή υδρολογική στην ηπειρωτική χώρα, με φαινόμενα υπερχείλισης σε ορισμένες περιπτώσεις. Αντίθετα, στα περισσότερα νησιά η κατάσταση παραμένει δύσκολη, με τα ύψη βροχής να είναι σημαντικά χαμηλότερα σε σχέση με την ηπειρωτική Ελλάδα. Η υδρολογική ξηρασία εκδηλώνεται πιο έντονα στα νησιά, λόγω των μικρών λεκανών απορροής και της περιορισμένης δυνατότητας αποθήκευσης στους υπόγειους υδροφορείς, οι οποίοι υποφέρουν από υπεράντληση και υφαλμύριση. Αυτό οδηγεί σε μια τάση απεξάρτησης μέσω μονάδων αφαλάτωσης, οι οποίες όμως πρέπει να εντάσσονται σε ένα ορθολογικό σχέδιο με γνώμονα το ενεργειακό κόστος και το περιβάλλον.

Η πολιτεία πρέπει να μετακινηθεί από τη «διαχείριση κρίσης» στη «διαχείριση κινδύνου». Η κυρία Φελώνη τονίζει την ανάγκη για θεσμική θωράκιση, ανάπτυξη συστημάτων υποστήριξης αποφάσεων, αυστηρό έλεγχο της ζήτησης, μείωση των απωλειών στα δίκτυα και προστασία των υπόγειων υδάτων. Επισημαίνει ότι ο κίνδυνος τα μέτρα να «ατονήσουν» λόγω της καλής χρονιάς είναι υπαρκτός, αλλά η φετινή «ανάσα» πρέπει να εκληφθεί ως ευκαιρία για θωράκιση και όχι για εφησυχασμό.

Τέλος, η περιορισμένη χιονοκάλυψη αποτελεί ανησυχητική παράμετρο, καθώς το χιόνι λειτουργεί ως «φυσική αποθήκη» που αποδεσμεύει το νερό σταδιακά την άνοιξη. Η απουσία του, σε συνδυασμό με τις εκτιμήσεις για θερμότερο Μάρτιο, επηρεάζει τη μετατροπή της βροχόπτωσης σε απορροή. Η Μεσόγειος χαρακτηρίζεται ως «hotspot» της κλιματικής αλλαγής, με την αύξηση της θερμοκρασίας να εντείνει την εξατμοδιαπνοή και να αυξάνει την ένταση και τη συχνότητα των παρατεταμένων ξηρασιών. Οι κυβερνήσεις καλούνται να προχωρήσουν σε προγραμματισμό έργων υποδομής που βασίζονται σε υδρολογικά δεδομένα και επικαιροποιημένα κλιματικά σενάρια, ενώ παράλληλα απαιτείται η ενίσχυση της υδατικής παιδείας στην κοινωνία.