Λύσεις βασισμένες στη φύση: Ο δρόμος για πιο ανθεκτικές και βιώσιμες πόλεις

Σε μια καίρια εκδήλωση των Πράσινων – Οικολογία, η Σταυρούλα Κατσογιάννη, Γεωπόνος – Αρχιτέκτων Τοπίου και πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Γεωτεχνικών και επιχειρήσεων πρασίνου, παρουσίασε μια ολοκληρωμένη και ουσιαστική προσέγγιση για τις Λύσεις Βασισμένες στη Φύση (Nature Based Solutions). Η προσέγγιση αυτή, συνδυάζοντας θεωρητικό πλαίσιο με πρακτικά παραδείγματα από την ελληνική πραγματικότητα, ανέδειξε τη σημασία των παρεμβάσεων που είναι εμπνευσμένες και υποστηριζόμενες από τη φύση. Όπως τόνισε η ίδια, οι λύσεις αυτές δεν είναι απλώς αφηρημένες ιδέες, αλλά πρακτικές παρεμβάσεις που αξιοποιούν τις εγγενείς λειτουργίες των οικοσυστημάτων, ακόμη και των υποβαθμισμένων, για να προσφέρουν περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά οφέλη.

Ο βασικός στόχος των Λύσεων Βασισμένων στη Φύση είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των πόλεων. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της αποκατάστασης υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων, της διαχείρισης περιβαλλοντικών κινδύνων όπως πλημμύρες και θερμικά κύματα, της βελτίωσης του μικροκλίματος και, τελικά, της ενίσχυσης της ανθρώπινης ευημερίας. Οι λύσεις αυτές στηρίζονται σε δύο θεμελιώδεις αρχές: την κυκλική οικονομία, που εστιάζει στη μείωση αποβλήτων, την επαναχρησιμοποίηση υλικών και την ανακύκλωση, με ιδιαίτερη έμφαση στην ορθή διαχείριση του νερού και του εδάφους, και την πολυλειτουργικότητα. Σε αντίθεση με τις «γκρίζες» υποδομές, οι φυσικές λύσεις επιλύουν πολλαπλά προβλήματα ταυτόχρονα, μειώνοντας θερμοκρασίες, διαχειριζόμενες όμβρια, αυξάνοντας τη βιοποικιλότητα και ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή.

Οι παρεμβάσεις μπορούν να εφαρμοστούν σε διάφορα επίπεδα, από τη γειτονιά (σχολεία, πάρκα τσέπης, πλατείες) και τον δήμο, έως το περιαστικό επίπεδο (λόφοι, δάση, ρέματα, στρατόπεδα). Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις δεντροστοιχίες, οι οποίες χαρακτηρίστηκαν ως η «ραχοκοκαλιά» της πόλης. Για την αποτελεσματική ανάπτυξή τους, απαιτούνται μεγαλύτεροι όγκοι εδάφους, αποσφράγιση σκληρών επιφανειών, σωστή στήριξη και η χρήση έξυπνων δεντροδόχων που διαχειρίζονται και τα όμβρια. Ως παράδειγμα εφαρμογής αναφέρθηκε ένα πρόγραμμα «έξυπνων δεντροδόχων» στη Θεσσαλονίκη.

Οι κήποι βροχής και τα διαμορφωμένα παρτέρια λειτουργούν ως φυσικά φίλτρα και χώροι υποδοχής νερού, συγκρατώντας νερό σε έντονες βροχοπτώσεις, αποσυμφορώντας τα δίκτυα ομβρίων και εμπλουτίζοντας τον υδροφόρο ορίζοντα. Τα φυτεμένα δώματα μπορούν να συγκρατήσουν έως και 80% του νερού, μειώνοντας δραστικά τον κίνδυνο πλημμύρας, ενώ παράλληλα μειώνουν θερμοκρασίες, βελτιώνουν τη μόνωση και δημιουργούν νέους δημόσιους χώρους. Οι κάθετες φυτεύσεις, ιδίως με αναρριχώμενα φυτά, αποτελούν μια οικονομική και λειτουργική λύση για τη βελτίωση του μικροκλίματος.

Επιπλέον, οι σχολικές αυλές μπορούν να μετατραπούν σε ζωντανά οικοσυστήματα. Παρεμβάσεις σε σχολικές αυλές στα Ιωάννινα, όπου συλλέγονται νερά από στέγες για άρδευση, αυξάνεται η βιοποικιλότητα και δημιουργούνται λαχανόκηποι, μετατρέπουν την αυλή από «τσιμεντένιο γήπεδο» σε εκπαιδευτικό οικοσύστημα. Τα πάρκα τσέπης, όπως αυτό που δημιουργήθηκε στον Δήμο Αγίου Δημητρίου με επαναχρησιμοποίηση υλικών, διαχείριση όμβριων και φύτευση οπωροφόρων δέντρων, ενισχύουν την εκπαίδευση και την κοινωνική συνοχή μέσω της αστικής παραγωγής τροφής.

Η Μεσόγειος, ως μια από τις πιο κλιματικά ευάλωτες περιοχές παγκοσμίως, χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Παρουσιάστηκαν παραδείγματα διαμόρφωσης ρεμάτων (όπως στη Σαραγόσα), προστασίας αμμοθινών στην Άξο και αντιδιαβρωτικών παρεμβάσεων σε λόφους, τονίζοντας την ανάγκη προστασίας και των «κενών» οικοτόπων. Η ορθολογική άρδευση, που περιλαμβάνει συστήματα στάγδην, μείωση διαρροών, εδαφοκάλυψη και αξιοποίηση φυτικών υπολειμμάτων, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στη συνολική διαχείριση του πρασίνου.

Στο τέλος της παρουσίασης, η Σταυρούλα Κατσογιάννη έθεσε το κρίσιμο ζήτημα της εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών, υπηρεσιών και αιρετών, τονίζοντας ότι η επιτυχία των λύσεων βασισμένων στη φύση εξαρτάται από αυτήν. Η ενημέρωση, η διαφάνεια και η συνεχής επικοινωνία είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για την οικοδόμηση αυτής της σχέσης. Το συμπέρασμα είναι σαφές: οι λύσεις βασισμένες στη φύση δεν είναι απλώς «πράσινη διακόσμηση», αλλά ένα συνεκτικό μοντέλο σχεδιασμού που συνδέει μικρές και μεγάλες παρεμβάσεις, ενισχύει την ανθεκτικότητα, μειώνει κινδύνους και βελτιώνει την ποιότητα ζωής, μετατρέποντας την πόλη σε έναν ζωντανό οργανισμό.

Δείτε εδώ το video της παρουσίασης: https://www.youtube.com/watch?v=XrFHbbZEU8Q