Ναυτικές Ιστορίες της Άνδρου: Το βιβλίο που τιμά τους σιωπηλούς ήρωες των θαλασσών

Η πρόσφατη αναδρομή του «Εν Άνδρω» στο ναυάγιο του κρουαζιερόπλοιου «Λακωνία» το 1963, που οδήγησε στην ανάμνηση της θείας του γράφοντος, Φραντζέσκα Δελατόλα, η οποία συνέχισε την πορεία της στις θάλασσες, στάθηκε η αφορμή για μια συνάντηση με τον διδάκτορα Επικοινωνίας, ιστορικό ερευνητή και δημοσιογράφο Διαμαντή Μπασαντή. Ο ίδιος, συγγραφέας και επιμελητής επτά ιστορικών βιβλίων με επίκεντρο την Άνδρο, μίλησε για το πρόσφατο και ιδιαίτερα επιτυχημένο εκδοτικά έργο του, «Ναυτικές Ιστορίες της Άνδρου», που κυκλοφόρησε το 2024.

Το βιβλίο, που επιμελήθηκε και εξέδωσε ο Διαμαντής Μπασαντής, συγκεντρώνει είκοσι αυθεντικές ναυτικές ιστορίες, διασώζοντας κομμάτια της ένδοξης ναυτικής ιστορίας της Άνδρου, η οποία χρονολογείται από το 1830 μέχρι σήμερα. Πρόκειται για συλλογικές και ατομικές αφηγήσεις που συνθέτουν την πολυδιάστατη σχέση του νησιού με τη θάλασσα, αποτυπώνοντας τη δύσκολη και συχνά οριακή ζωή των ανθρώπων που ταξίδεψαν το νησί στα πέλαγα, αναδεικνύοντάς το σε ένα από τα σημαντικότερα ναυτικά κέντρα της Ελλάδας.

Η αφετηρία αυτής της συλλογικής προσπάθειας, σύμφωνα με τον κ. Μπασαντή, ήταν η προσωπική του εμπειρία από τον πατέρα του, ο οποίος υπήρξε ναυτικός για δεκαετίες και έζησε ακραίες στιγμές στις θάλασσες, για τις οποίες σπάνια μιλούσε. Η έμφυτη σεμνότητα, ο σκληροτράχηλος χαρακτήρας και η εσωστρέφεια των ναυτικών της Άνδρου τους καθιστούσαν επιφυλακτικούς στην εξιστόρηση των εμπειριών τους. Αντίθετα, οι γυναίκες των ναυτικών, που βίωναν τη μοναχική ζωή στη στεριά, ήταν πιο πρόθυμες να μοιραστούν τις ιστορίες τους, κάτι που οδήγησε και στη δημιουργία μυθιστορημάτων και ταινιών. Η ναυτική λογοτεχνία, με ελάχιστες εξαιρέσεις όπως ο Νίκος Καββαδίας, σπανίζει, καθώς οι ίδιοι οι ναυτικοί δυσκολεύονταν να αφηγηθούν ή να γράψουν τις περιπέτειές τους.

Ο κ. Μπασαντής περιέγραψε πώς, από παιδί, βίωσε αυτή την «ιστορία της σιωπής» στο σπίτι του, με τη μητέρα του να διεκτραγωδεί τη ζωή στο πλάι ενός ναυτικού και τον πατέρα του να σιωπά ή να αναφέρει απλώς «η μάνα είναι η οικογένεια». Σε κάποιες περιπτώσεις, κατά τη διάρκεια των μοναχικών βαρδιών του πατέρα του στο καράβι, κατάφερε να αποσπάσει κάποιες σκόρπιες ιστορίες, όπως αυτή για τα τρία ναυάγια στα σαράντα χρόνια θάλασσας, με πιο χαρακτηριστικό ένα τραγικό ατύχημα στη Βόρεια Θάλασσα κατά τον μεσοπόλεμο.

Όταν ξεκίνησε το «Εν Άνδρω», ο κ. Μπασαντής άρχισε να συλλέγει και να δημοσιεύει ναυτικές ιστορίες από παλιούς καπετάνιους και ξέμπαρκους ναυτικούς. Αυτό αποτέλεσε έναν φόρο τιμής στον πατέρα του, αλλά και στους χιλιάδες ναυτικούς της Άνδρου, που δημιούργησαν την άγνωστη ναυτική εποποιΐα του νησιού. Αυτές οι ιστορίες, που δημοσιεύτηκαν στο διαδίκτυο, προσέλκυσαν δεκάδες χιλιάδες, ακόμη και εκατοντάδες χιλιάδες αναγνώστες, αποδεικνύοντας την ύπαρξη ενδιαφέροντος, αλλά και την έλλειψη αφηγητών.

Το βιβλίο «Ναυτικές Ιστορίες της Άνδρου» καλύπτει χρονολογικά τις γενιές ναυτικών που ταξίδεψαν το νησί από τη δεκαετία του 1940 έως τα τέλη του 20ού αιώνα, περιλαμβάνοντας γεγονότα από την απόβαση στη Νορμανδία έως και τις δεκαετίες του 1990. Οι ιστορίες αυτές αποτυπώνουν ζωές απλωμένες στις θάλασσες του κόσμου, προσφέροντας μια βαθύτερη κατανόηση της ναυτικής ιστορίας του νησιού.

Οι παρουσιάσεις του βιβλίου στην Άνδρο αποκάλυψαν ενδιαφέροντα στοιχεία: οι γυναίκες αγόρασαν κατά κύριο λόγο το βιβλίο, επιβεβαιώνοντας την τάση ανάγνωσης στην Ελλάδα, ενώ σε κάθε περιοχή του νησιού το κοινό εστίαζε σε διαφορετικές ιστορίες. Στη ναυτική Χώρα, οι υπερπόντιες ιστορίες, όπως η διάσωση πλοίου ανοικτά της Νότιας Αφρικής το 1991 και το περιστατικό του Andros Patria το 1978, προκάλεσαν έντονη συγκίνηση. Στο Κόρθι και το Γαύριο, το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στις αφηγήσεις από το μεγάλο ναυτικό ναυάγιο του «Χρυσή Αυγή» τη δεκαετία του 1980.

Συνοψίζοντας, το βιβλίο «Ναυτικές Ιστορίες της Άνδρου» προσφέρει ένα ταξίδι μέσα από τις σελίδες του, ακολουθώντας τις διαδρομές των ανθρώπων και τις ιστορίες τους, που απαρτίζουν ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του τόπου. Όπως λέει και ο κ. Μπασαντής, «Στο βιβλίο οι ιστορίες έχουν πάντα τέλος. Στη ζωή όμως κανείς δεν ξέρει το τέλος και τις ιστορίες των ανθρώπων…».