Το Ιράν στο χείλος της αναταραχής: Ιστορικό καταστολής και σύγχρονες διαδηλώσεις
Από τις φοιτητικές εξεγέρσεις του 1999 μέχρι το κίνημα "Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία", η λαϊκή δυσαρέσκεια στο Ιράν φουντώνει, με το κράτος να απαντά με βία.
Σε πολυάριθμες πόλεις του Ιράν, η δυσαρέσκεια ξεσπά σε έντονες διαδηλώσεις. Αρχικά, η αφορμή στάθηκε η δυσβάσταχτη αύξηση του κόστους ζωής και ο υψηλός πληθωρισμός, όμως σύντομα οι κινητοποιήσεις άρχισαν να αντικατοπτρίζουν τη βαθιά δυσαρέσκεια μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού απέναντι στο πολιτικό σύστημα της χώρας.
Σύμφωνα με ακτιβιστές, οι συνεχιζόμενες διαμαρτυρίες στο Ιράν έχουν οδηγήσει στη σύλληψη περισσότερων από 2.000 ανθρώπων. Τουλάχιστον 34 διαδηλωτές έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια συγκρούσεων με τις κρατικές δυνάμεις, όπως αναφέρει το δίκτυο ανθρωπίνων δικαιωμάτων HRANA, που εδρεύει στις ΗΠΑ. Οι δυνάμεις ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων των παραστρατιωτικών πολιτοφυλακών Μπασίτζ, που υπάγονται στους Φρουρούς της Επανάστασης, παραμένουν σε ετοιμότητα για την καταστολή οποιασδήποτε κινητοποίησης. Οι Φρουροί της Επανάστασης, ένας αυτόνομος στρατιωτικός μηχανισμός υπό τον Ανώτατο Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, έχουν δεκαετίες εμπειρίας στην καταστολή διαδηλώσεων.
Η ιστορία του Ιράν είναι σημαδεμένη από επανειλημμένες, κατά βάση ειρηνικές, διαμαρτυρίες από το 1999, οι οποίες όμως κατευνάζονταν συχνά με βίαιο τρόπο.
**Φοιτητικές διαμαρτυρίες – Ιούλιος 1999:** Το κλείσιμο της μεταρρυθμιστικής εφημερίδας Salam πυροδότησε φοιτητικές διαδηλώσεις στην Τεχεράνη. Μια βίαιη επέμβαση των δυνάμεων ασφαλείας σε φοιτητική εστία, που οδήγησε στον θάνατο ενός φοιτητή, προκάλεσε πανεθνικές αντιδράσεις. Οι πολιτοφυλακές Μπασίτζ επιτέθηκαν βίαια στους διαδηλωτές, με απολογισμό τουλάχιστον τέσσερις νεκρούς, εξαφανίσεις φοιτητών και χιλιάδες συλλήψεις.
**«Πράσινο Κίνημα» – Ιούνιος 2009:** Μετά από αμφισβητούμενες προεδρικές εκλογές, εκατομμύρια Ιρανοί αμφισβήτησαν το αποτέλεσμα, κατηγορώντας την κυβέρνηση για νοθεία. Οι διαδηλώσεις, γνωστές ως Πράσινο Κίνημα, αποτέλεσαν τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Η καταστολή από τις δυνάμεις ασφαλείας, τους Φρουρούς της Επανάστασης και τις πολιτοφυλακές Μπασίτζ ήταν μαζική, με πολλούς νεκρούς, τραυματίες και χιλιάδες συλλήψεις.
**Νοέμβριος 2019 – Αύξηση τιμών καυσίμων:** Η αιφνίδια αύξηση των τιμών της βενζίνης οδήγησε σε πανεθνικές διαδηλώσεις σε περισσότερες από 20 πόλεις. Οι διαμαρτυρίες, που ξεκίνησαν ειρηνικά, μετατράπηκαν σύντομα σε πολιτικά αιτήματα για την ανατροπή του Ανώτατου Ηγέτη. Η ακραία σκληρότητα των δυνάμεων ασφαλείας οδήγησε στον χαρακτηρισμό των γεγονότων ως «Αιματηρός Νοέμβριος».
**Σεπτέμβριος 2022 – «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία»:** Ο θάνατος της 22χρονης Τζίνα Μαχσά Αμινί, που συνελήφθη από την αστυνομία ηθών για φερόμενη παραβίαση κανόνων ενδυμασίας, πυροδότησε νέες πανεθνικές διαδηλώσεις. Το κίνημα, υπό το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», απλώθηκε και γυναικές εμφανίστηκαν χωρίς τον υποχρεωτικό χιτζάμπ. Η κρατική ηγεσία απάντησε με μαζική καταστολή, πραγματικά πυρά, χιλιάδες συλλήψεις και δεκάδες θανατικές καταδίκες. Οι διαμαρτυρίες αυτές, που διήρκεσαν μήνες, αποτέλεσαν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Ισλαμική Δημοκρατία.
Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των κινημάτων διαμαρτυρίας είναι η βαθιά δυσαρέσκεια της κοινωνίας απέναντι στην Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία κατηγορείται ότι δεν ανταποκρίνεται στα κοινωνικά αιτήματα. Αντ’ αυτού, το κράτος επιλέγει κατασταλτικές πρακτικές, στοχευμένες επιθέσεις και δαιμονοποίηση της αντιπολίτευσης. Η έλλειψη συντονισμού και ηγεσίας οδηγεί στην καταστολή των διαμαρτυριών, ενώ πολλοί πολιτικοί ακτιβιστές βρίσκονται στη φυλακή ή έχουν εξοριστεί. Η έκβαση των σημερινών διαδηλώσεων παραμένει αβέβαιη.