Ιράν: Η φθορά του καθεστώτος και οι πολλαπλοί κίνδυνοι για το 2026

Η περίοδος μετά τον «πόλεμο των 12 ημερών» τον περασμένο Ιούνιο δεν αποτέλεσε περίοδο ανασύνταξης για την Τεχεράνη, αλλά φάση διαρκούς φθοράς. Αυτό είναι το βασικό ζήτημα που αντιμετωπίζει το ιρανικό καθεστώς, παρά τις συνεχείς εξωτερικές πιέσεις. Όπως επισήμανε ο Ντόναλντ Τραμπ, το καθεστώς του Ιράν δεν απειλείται από μια θεαματική ανατροπή, αλλά από τη συσσώρευση πιέσεων που του στερούν τη δυνατότητα να «κλείσει» οποιοδήποτε μέτωπο.

Στο στρατιωτικό επίπεδο, το μήνυμα του Ιουνίου παραμένει ισχυρό. Τα πλήγματα έδειξαν ότι κρίσιμες εγκαταστάσεις μπορούν να στοχοποιηθούν και ότι η αποτροπή δεν λειτουργεί απόλυτα. Αυτό, αν και δεν οδήγησε σε κατάρρευση, προκάλεσε πολιτική έκθεση, δημιουργώντας ρωγμές στην εικόνα ελέγχου που είναι δύσκολο να επιδιορθωθούν, ειδικά μετά τη ραγδαία οικονομική επιδείνωση. Το καθεστώς διατηρεί την ικανότητα καταστολής, αλλά την εφαρμόζει πλέον πιο επιλεκτικά, όχι από αυτοσυγκράτηση, αλλά από φόβο για ανεξέλεγκτους κινδύνους εάν έρθει σε ταυτόχρονη σύγκρουση με την κοινωνία και την οικονομία.

Από το καλοκαίρι και μετά, η οικονομία αναδείχθηκε στο κύριο εσωτερικό πεδίο «μάχης». Η πτώση του ριάλ, ο υψηλός πληθωρισμός και η αδυναμία σταθεροποίησης της αγοράς έπληξαν ομάδες με πολιτική βαρύτητα, όπως εμπόρους και μεσαία στρώματα. Η επανεμφάνιση κινητοποιήσεων με οικονομικό υπόβαθρο, τρία χρόνια μετά τις μαζικές διαμαρτυρίες για τη δολοφονία της Μαχσά Αμίνι, δεν έχει τη μορφή των κινημάτων του 2022, αλλά είναι μακροπρόθεσμα πιο επικίνδυνη. Δεν αμφισβητεί ανοιχτά το καθεστώς, αλλά την ικανότητά του να κυβερνά αποτελεσματικά. Η αλλαγή ρητορικής από την κυβέρνηση, με αναφορές σε «νόμιμα αιτήματα», δείχνει κατανόηση της φθοράς και προσπάθεια επιβράδυνσής της, χωρίς όμως απτές λύσεις. Οι πρόσφατοι θάνατοι από διαδηλώσεις υπογραμμίζουν το επικίνδυνο και «εύφλεκτο» μείγμα στην Τεχεράνη.

Η σημερινή κρίση στο Ιράν δεν προέκυψε ξαφνικά. Από την άνοιξη του 2025, παρατηρούνταν διάσπαρτες κοινωνικές εκρήξεις, αρχικά περιορισμένες και επαγγελματικά στοχευμένες (αρτοποιοί, αγρότες, μικροεπιχειρηματίες), που αποκάλυπταν μια οικονομία σε φάση αποσύνθεσης.

Το καθοριστικό σημείο ήταν τα τέλη Δεκεμβρίου 2025. Στις 28 Δεκεμβρίου, οι έμποροι του Μεγάλου Παζαριού της Τεχεράνης κατέβηκαν στους δρόμους μετά τη νέα κατάρρευση του ριάλ. Μέσα σε 24 ώρες, οι διαμαρτυρίες εξαπλώθηκαν σε μεγάλες πόλεις όπως Ισφαχάν, Σιράζ, Χαμεντάν, αποκτώντας μαζικό χαρακτήρα και μετατρέποντας τα αιτήματα σε ανοιχτή στράτευση κατά της πολιτικής ηγεσίας και του θρησκευτικού κατεστημένου.

Στις 30 Δεκεμβρίου, η κυβέρνηση προσπάθησε ελιγμό, ανακοινώνοντας αλλαγή διοικητή στην Κεντρική Τράπεζα και κάνοντας λόγο για «διάλογο με την κοινωνία». Η κίνηση αυτή ερμηνεύθηκε ως ένδειξη αδυναμίας. Τα πανεπιστήμια εντάχθηκαν στις διαμαρτυρίες, ενώ οι απεργίες άρχισαν να παραλύουν την καθημερινότητα.

Η κορύφωση σημειώθηκε την τελευταία ημέρα του έτους. Στις 31 Δεκεμβρίου 2025, διαδηλώσεις καταγράφηκαν σε περισσότερες από 20 επαρχίες, με συγκρούσεις, νεκρούς και τραυματίες, συμπεριλαμβανομένων μελών των Basij. Το καθεστώς έκανε λόγο για «υποκινούμενη αναταραχή», όμως η έκταση και η κοινωνική σύνθεση των κινητοποιήσεων υποδείκνυαν τη σοβαρότερη εσωτερική κρίση από το 2022.

Σήμερα, η κρίση παραμένει ανοιχτή, χωρίς σαφή αποκλιμάκωση ή πολιτική λύση στον ορίζοντα.

Ανάλυση κινδύνων για το 2026: Τρία σενάρια υψηλής αστάθειας

Το 2026 βρίσκει το Ιράν αντιμέτωπο με πολλαπλή πίεση. Ο πρώτος και άμεσος κίνδυνος είναι η εσωτερική αποσταθεροποίηση χωρίς ορατή έξοδο. Το καθεστώς διαθέτει κατασταλτική ισχύ, αλλά στερείται οικονομικών εργαλείων. Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός, το νόμισμα δεν έχει αξιοπιστία, και οι κοινωνικές ομάδες που κινητοποιούνται δεν περιορίζονται πλέον στη νεολαία ή στα αστικά κέντρα. Αυτό διαμορφώνει ένα μοντέλο χρόνιας αναταραχής, που οδηγεί σε μόνιμη φθορά της εξουσίας.

Ο δεύτερος κίνδυνος είναι η εξωτερική στρατιωτική κλιμάκωση ως αντιπερισπασμός. Ιστορικά, η Τεχεράνη έχει χρησιμοποιήσει την περιφερειακή ένταση για να επανασυσπειρώσει το εσωτερικό ακροατήριο. Η αύξηση της έντασης με το Ισραήλ, οι επιθέσεις μέσω πληρεξουσίων σε Λίβανο, Συρία, Ερυθρά Θάλασσα, και η όξυνση της ρητορικής κατά των ΗΠΑ, συνιστούν ένα πραγματικό σενάριο. Ωστόσο, μια τέτοια επιλογή ενέχει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης σύγκρουσης.

Ο τρίτος, και συχνά υποτιμημένος, κίνδυνος αφορά τη σταδιακή απώλεια συνοχής του κρατικού μηχανισμού. Όσο η κρίση παρατείνεται, τόσο αυξάνονται οι ρωγμές μεταξύ κυβέρνησης, Φρουρών της Επανάστασης και θρησκευτικού κατεστημένου. Αν και δεν διαφαίνεται ρήξη κορυφής, το 2026 μπορεί να εξελιχθεί σε έτος εσωτερικών ανακατατάξεων ισχύος, όχι απαραίτητα προς μια φιλελεύθερη μετάβαση, αλλά προς ένα πιο σκληρό, στρατιωτικοποιημένο μοντέλο εξουσίας.

Το Ιράν εισέρχεται στο 2026 χωρίς οικονομικό δίχτυ ασφαλείας, χωρίς πολιτικό αφήγημα και με μια κοινωνία σε μόνιμο αναβρασμό. Το πιθανότερο σενάριο δεν είναι η άμεση κατάρρευση, αλλά η παρατεταμένη αστάθεια με αυξημένο ρίσκο λάθους, είτε εσωτερικά είτε γεωπολιτικά. Σε αυτές τις συνθήκες, ένα μόνο γεγονός μπορεί να λειτουργήσει ως πυροκροτητής.